Informe meteorolóxico 2015

  Na páxina de MeteoGalicia temos á nosa disposición o informe meteorolóxico anual -ou mes a mes- de Galicia. Vexamos agora un resumo do ano 2015.

TEMPERATURA

  O valor da temperatura media foi case un grao (1.0ºC) superior ao valor medio (período de referencia 1971-2000), destacando especialmente os meses de novembro e decembro, moito máis cálidos que o propio desta época. Cabe polo tanto cualificar ao 2015 en conxunto como un ano cálido.

  Agás Mesía e zonas altas de Ordes, Cerceda e Tordoia, que baixaron dos 12ºC, a maior parte da comarca superou os 12ºC de media e gran parte dos concellos de Trazo e Oroso superaron os 13ºC de media.

 Febreiro foi frío. Abril, maio e xuño foron cálidos. O outono proseguiu con temperaturas, que deron lugar novamente a un outubro cálido en xeral para toda Galicia. Novembro e decembro remataron o ano, con temperaturas elevadas, aínda que cabe destacar o excepcional que resultou o mes de decembro, no que se acadou a anomalía de temperatura máis alta dende 1961, tanto para as máximas como as medias, e para as mínimas foi o segundo decembro máis cálido moi preto de 1989.

PRECIPITACIÓNS

 En canto ás precipitacións, o ano 2015 foi seco, cunha porcentaxe do 26% por debaixo do habitual. O ano anterior máis seco foi 2007.

  Os tres concellos centrais tiveron en moitas zonas entre 1000-1200 mm (mesmo a zona das Encrobas baixou de 1000 mm) mentres que os 4 concellos periféricos estiveron por enriba dos 1200 mm anuais.

  Xaneiro destacou por presentar dous episodios chuviosos moi concentrados, nos días 15 e 30 do mes. Marzo e abril foron secos. Xuño acadou a categoría de moi seco, destacando a provincia de Coruña, na que non chegou a haber nin un 20% da precipitación normal para esta época do ano. Xullo tamén resultou seco. En cambio agosto foi máis chuvioso do normal. Pero o ano rematou con dous meses de novembro e decembro secos en xeral para toda Galicia.

Visitantes ilustres

  Non se pode dicir que a comarca de Ordes tivera moitos visitantes ilustres debido ao feito de estar lonxe de cidades con poder político e económico. Pero iso non quere dicir que non houbera ningún. De feito nos séculos XVI e XVII pasaron por ela catro personalidades moi importantes.

  O primeiro foi Carlos I no ano 1520 en viaxe de Santiago á Coruña onde embarcaría para Alemaña, lugar no que sería nomeado emperador. Crese que o 13 de abril pernoctou no Hospital de Bruma.

  O segundo foi o seu fillo Felipe II, un dos personaxes máis importantes da historia mundial. En 1554 viaxou a Inglaterra para casar con María Tudor. Despois de pasar por Santiago parou nunha casa de Poulo (e outra xa en Sarandóns). Todavía se conserva unha inscrición (que inicialmente estaba debaixo do escudo e que agora está nunha das xambas) na que se pode ler: "En esta casa poso el rey D Phelipe. 2. A 25 de iuno de 1554".

  Outro ilustre visitante foi Cosimo III de Medici, 6º Gran Duque de Toscana, que para non estar ao lado da súa muller viaxou por toda Europa. Iso si, para non sentirse só levaba un espléndido e multitudinario séquito (incluídos dous escritores e un pintor) que deixaba abraiados aos paisanos alí por onde pasaba. Tamén parou en Poulo o 6 de marzo de 1669, de paso para A Coruña, despois de ter visitado Santiago. Aquí tedes unha imaxe, feita polo pintor Pier María Baldi, de como era Poulo naquela época. (Preme para ver máis grande).

 

  A cuarta ilustre visitante foi unha muller, a raíña Mariana de Neoburgo, segunda esposa do rei Carlos II. Veu de Alemaña, xa casada por poderes, pero aínda non coñecía ao seu marido. Pasou pola comarca en 1690 e descansou no Pazo de Galegos (Frades). Nel hai unha inscrición na que podemos ler: “El 15 de Abril de 1690 durmiu en esta casa la Reina Ntra. Sra. Dª Mariana de Noeburgo, muger del Rey Ntrº. Sr. D. Carlos 2º, viniendo de La Coruña en Romería a Ntro. Santo Apóstol Santiago. Siendo Dueños de esta casa D. Antº. Mosquera Pimentel Riva de Neira casado con Dª Baltasara Antonia de Luna Lovera y Valladares. Ad. Majorem Dei Gloriam".

  No século XVIII temos un visitante que non é rei nin nobre pero si moi ilustre: o noso posible compatriota Frei Martín Sarmiento, que, cando xa tiña 50 anos, fai unha longa viaxe a Galicia que documenta paso a paso. No verán de 1745 tócalle o turno de pasar pola comarca na que describe a ponte de Sigüeiro e nomea varios lugares da súa ruta como Caga Boy na fonte en Santa Cruz de Montaos, A Venta do Cepo, A Ponte Pereyra, Poulo, A Ponte de Vilariño, San Pelayo de Buscás, Cabeza de Lobo e Hospital de "Bruño".

Vicente Carnota Pérez

  Vicente Carnota, o mellor xornalista que deu Ordes, foi bohemio, impulsivo, despreocupado e moi amigable, un carácter que o levou a ter unha vida chea de problemas económicos pero na que sempre puido contar co apoio do seu cuñado Antonio del Río e, cando este morreu, co do fillo daquel, o sacerdote Leandro del Río.

  Naceu en Ordes en 1855 e foi o 1º dos 6 fillos de Juan Carnota Calvo (1830-1905), procurador do xulgado, e Lucía Pérez Soneira. Aos 12 anos ingresou no Seminario de Santiago rematando a carreira de filosofia, teoloxía e dereito canónico en 1879.

  Non obstante non se dedicou ao sacerdocio, senón que preferiu ser mestre particular e facer colaboracións coa prensa. Casou con Dolores Crespo Puente* que morreu moi nova en xaneiro de 1895, despois de ter catro fillos con el: Benjamín (n.20-04-1881), Lucía, Celia e Amador Carnota Crespo. 

  En 1893 lévao a Cuba, como preceptor dos seus fillos, Luciano Puga (protexido de Antonio del Río) que fora nomeado Gobernador do Banco de España alí. Pero un día, paseando polo porto, dalle un arrebato e métese como polizón no "Reina Mª Cristina" volvendo a España en 1895.

 Xa de volta dedicouse ao xornalismo, sendo redactor en "El Anunciador" e "La Mañana" da Coruña. O seu estilo era bíblico (poucas palabras e frases contundentes) e causoulle varias polémicas. Cu inquedo, marchou a Vilagarcía onde fundou "El Ciclón", subvencionado polo escritor Lisardo Rodríguez Barreiro. Outra vez máis, marchou a Caldas de Reis onde fundou "Fray Prudencio", pagado por Laureano Salgado. Outros xornais nos que traballou foron "El Noroeste", "Diario de Galicia", "La Monarquía", "El Clamor de Galicia", "El telegrama" ...

   A súa fama era notable pero a súa economía estaba moi mal e tivo que volver a Ordes, á casa dos seus pais. En Ordes colaborou co xornal "El Terruño" de liña crítica co cacique Saturnino Aller. Logo, en Coruña, traballou en "La Voz de Galicia" polo mísero soldo de 125 pesetas mensuais. Don Leandro del Río, o seu sobriño, entón párroco de Sta Lucía, levouno á súa casa ata o ano 1912.

  En 1912 o bispo de Jaca Antolín López Peláez visita Santiago e Carnota retoma a súa vella vocación sacerdotal. En outubro marcha con el a Jaca e alí foi ordeado sacerdote, pero cando o bispo foi trasladado a Tarragona, el tivo que volver a Santiago onde seguiu colaborando coa prensa e dedicándose ao sacerdocio. Fixo amizade co escritor e avogado Narciso Correal y Freyre de Andrade quen sería máis tarde o impulsor da 1ª gran homenaxe que se lle fixo en Ordes.

  Morreu a causa dun cancro de garganta o 6 de xullo de 1920 na casa do seu fillo Amador. Nesta casa, número 16 da Raíña, tamén vivira moitos anos o historiador López Ferreiro.

 

  Unha anécdota que ilustra o seu carácter: Xa quedara para ir a Jaca pero non se daba decidido, así que o seu sobriño tomou cartas no asunto, mandoulle facer os traxes de sacerdote e, despois de comer, vestiuno, afeitouno e fíxolle a 1ª tonsura. Cando deron as tres da tarde, Carnota como todos os días, foi ao Café Oriental onde tiña tertulia con Murguía, Tettamanci, Paumáu, Lugrís Freire, Carré Aldao, Ramón Vidal, Fernández Latorre... Estes ao velo vestido así levaron unha gran sorpresa pois nunca lles comentara nada pero el por toda explicación só comentou tranquilamente: "Son cosas de mi sobrino Leandro".

  Ordes honrou ao seu xornalista cunha gran homenaxe no ano 1925 (cando se colocou a súa estatua na alameda), outra máis pequena en 1955 (centenario do seu nacemento) e dedicándolle unha rúa na parte sur da vila. 

  No século XXI, en xullo de 2003, a asociación Obradoiro da Historia editou e repartiu dous mil trípticos coa súa biografía, o que permitiu achegar a súa figura ás novas xeracións de ordenses que o descoñecían totalmente.

FONTES: "Obradoiro da Historia", Antonio Rodríguez Fraiz.

 

* Os Crespo Puente eran unha importante familia compostelá. Houbo dous varóns sacerdotes, o párroco de Santiago de Oís José Crespo Puente (m.1913) e o de Ardemil Antonio Crespo Puente (m.1911), pero tamén varias mulleres: Socorro que morreu solteira en 1894, Dolores (m.1895) esposa de Vicente Carnota, Concepción (m.1911) viúva do comerciante Lea, cuxo fillo Daniel Lea morreu e foi soterrado en Ordes en 1910, Carmen (?) esposa de Julio Pol, e Josefa (?) esposa de Carlos Pol co que emigrou á Arxentina.

O cemiterio novo

  Xa nos anos 80 do século XX era patente a necesidade dun novo cemiterio. O do Piñeiro estaba cheo e as novas familias que chegaran á vila a partir dos anos 60 tiñan que enterrarse nos seus lugares de orixe ou noutras parroquias próximas. Ademais os novos hábitos facían tamén imprescindible un tanatorio para os velorios.

  Por fin se levou isto a cabo nos anos 90. O concello, do que era alcalde naqueles tempos Teodosio Martino, elixiu o lugar do Balado e encargou as obras en 1994 á empresa arzuana "Construcciones Chofricas SL". Os traballos empezaron no ano 1996 e, tras diversas polémicas, no verán de 1998 estaba rematado o tanatorio e as dúas primeiras mazás de nichos.

  Xa en setembro do 1998 foi soterrada nel a primeira persoa: dona Jovita Suárez Rivas (nai de Suaricos -que tiña un taller no cruce do Balado-).

  As polémicas xurdiron do aluguer a 50 anos, en vez da propiedade perpetua dos nichos e da uniformidade estilística que se pretendía e que, desde logo, non se logrou.

  Os primeiros anos "Chofricas" (aínda que con outro nome) encargouse da xestión do cemiterio, ao mesmo tempo que se ían construíndo novas mazás, pero a nova corporación, ao mando de Manuel Regos, insatisfeita coa empresa asumiu a xestión directa do cemiterio a partir de decembro de 2007.

  No ano 2009, cun custo de máis de 800 mil euros, renovouse o tanatorio e engadíronse novas salas de velorio (ata chegar ás catro) e diversas melloras.

 

 

  En xuño de 2017 aumentouse o aparcadoiro. Pasou de ter 4.600 m² a 6.850 m² (máis de 200 prazas de estacionamento).

  A finais do ano 2021 a empresa "Construcciones Siber" iniciou as obras de 96 novos panteóns na zona oeste.

 

Historia de Ordes

 

  Hai 3 datas importantes na historia da vila de Ordes:

- A do seu nacemento, incerta pero probablemente entre o século XII e XIII.

- 1764, cando se constrúe o novo camiño real.

- 1836, cando é nomeada cabeza de concello e de partido xudicial.

Se estades interesados en coñecer rapidamente a súa historia, premede nesta presentación:

BREVE HISTORIA DA VILA DE ORDES   

Se preferides un formato máis tradicional: 

BREVE HISTORIA DA VILA DE ORDES

 

  Se xa queredes profundar máis en detalle sobre aspectos da historia de Ordes a partir do século XVIII podedes premer nalgunha das seguintes ligazóns.

 

SÉCULO XVIII
Os anos da fame	1752: Catastro de la Ensenada
SÉCULO XIX
Ordes no Antigo Réxime	Bandoleiros e gavelas en Ordes
Guerra da Independencia 1808-1812
Fernando VII 1814-1833
Eleccións no século XIX Pronunciamento de Porlier 1815	Pronunciamentos no século XIX Diccionario de Miñano 1826
Isabel II 1833-1868
Partidas carlistas   Sigüeiro 1835 Batalla de Sigüeiro 1846 Diccionario de Madoz 1846 Xente de 1850	Os fusilamentos de Leira 1837 Os mártires de Carral Madoz (parroquias) 1853: O Ano da Fame
Sexenio democrático 1868-1874
Restauración borbónica 1874
Eleccións na Restauración 1874 A crise de 1880      Xente de 1880 Eleccións 1888      A Ferrocarrilana	El Fomento 1878 Galicia en 1880    Enterro civil      La Dinamita 1893
SÉCULO XX
1901-1920    Emigración 1900-1920 Agrarismo en Galicia Eleccións de 1907  Atentado en Frades 1910-1914    Acción Gallega Eleccións de 1914  Crise de 1917   1918, o ano da Gripe Sindicatos agrarios católicos Protestas agraristas en 1922 1923, PRIMO de RIVERA O Directorio Militar   A Unión Patriótica 1928 e 1929    O Somatén 1930: A DICTABLANDA Eleccións Municipais de 1931 Leas municipais     O mitin de Matos Castelao en Ordes     O ano 1933 Atentado contra DA Moar O ano 1935     Loando a Liñares Ordes en 1936     A corporación do 36 O ALZAMENTO     A Columna Sanfins O final de 1936     O ano 1937 O ano 1938      1939     O ano 1940 Os anos 40 (fame e racionamento) 1941 en Ordes   O ano 1942   1943 1944    Buscando responsabilidades Retorno do ciclo de sangue Morte de Antonio Recouso 1º trimestre do 47    Morte de Ponte A causa 400/47  O ano 1948 O ano 1950    Morte de Saúl O ano 1951   1952   Fin da guerrilla O ano 1953      1954     O ano 1955 O ano 1959      1960     Macoga Fin dos Fielatos   O ano 1963 Chegan os restos de Lois	Eleccións de 1905    Caída de Aller Unionistas e Solidarios O ano 1909    1910: De novo Aller Ordes en 1911   O ano 1914 O ano 1916     Aller e Senra SL     1919 e 1920, resaca da Gran Guerra 1921-1935     Os anos 1921 e 1922 Chegada da luz eléctrica   Inicios da ditadura de Primo 1926 e 1927   Redención dos foros O teléfono     Comezos da liña férrea 1931: A 2ª REPÚBLICA Principios da República O ano 1932     A primavera de 1932 Axitación agraria 1934 en España     1934 en Ordes 1936-1950     O ano 1936 O Estatuto de Galicia Morte de Manuel del Río Fusilamentos de Boisaca ANOS 40 (política)   Ensino Medio Os 40 (vida cotiá)   O ano 1941 A chegada do tren   Motíns agrarios O ano 1945     Rafael Mariño España de 1945 a 1950     O ano 1946 Ponte en 1946     O ano 1947 Máis sangue no 47    A causa 200/47 Loita armada en 1948   O ano 1949 ORDES 1951-1975   España ANOS 50 Consello de Guerra a Foucellas        O ano 1956     1957     O ano 1958 España ANOS 60    O ano 1961   1962 Emisora do Mesón   O ano 1964   1965 o ano 1966   1967
SÉCULO XXI
2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018	2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024

O cemiterio do Piñeiro

    A principios do século XIX Ordes enterraba aos seus mortos no adro da antiga igrexa de orixe medieval. Cando se construíu a actual igrexa, na década dos 70, pasaron a efectuarse os enterros no adro desta. Pronto quedou pequeno. A necesidade dun novo cemiterio era patente xa ao rematar o século XIX.

   Pero aínda tiveron que pasar dúas décadas para ter un cemiterio lonxe da igrexa. A finais de 1918 creouse unha comisión formada polo sacerdote D. Nemesio Morgade, o alcalde Fernando Liste e Gumersindo Suárez para recadar fondos. Iniciou a subscrición Saturnino Aller con 200 pesetas e logo seguírono a maioría dos veciños, acadándose en poucas horas 2.600 pesetas. No ano 1919 o concello decide por fin que será construído no norte da vila, na zona chamada "O Laranxal", terreos pertencentes á familia Pol e onde eles tiñan un cemiterio civil desde había tres décadas. O xuíz José Sánchez Guisande foi o presidente da Xunta do Cemiterio que incluía ao sacerdote, alcalde e outras personalidades.

  En 1921 xa estaba comezado e, en xaneiro de 1922 efectuouse o primeiro enterro, o do poderoso Pedro Concheiro Rodríguez, pero as obras continuaron. Nestes primeiros tempos tivo moito que ver Julio Pol Caamaño. El foi quen, por exemplo, deseñou a capela que foi construída en 1924 por Benito Alegre.

  A zona noroeste quedou case exclusivamente reservada aos nenos (os "anxeliños") pois a mortalidade infantil nesa época era altísima.

  Debido ao nome dos terreos, "ir pró Laranxal" converteuse nun sinónimo de falecer na linguaxe popular ordense daqueles tempos.

  Durante moitos anos houbo dúas tendencias: os tradicionalistas que querían "volver á terra" e os modernos que preferían os nichos. O meu bisavó Juan Ferreiro Franqueira, por exemplo, que era mestre construtor e erixiu varios panteóns da zona norte, non quixo ningún para el e pediu repousar baixo terra.

  Na Guerra Civil parece que o muro norte serviu de paredón.

  No inicio dos anos 40 a parte norte estaba xa moi ocupada e empezouse a usar a parte sur, zona que fora comprada arredor de 1940 a familias como os Daniel, Ferreiro e Calvo, e que os mozos usaran ata entón como campo de fútbol. Por certo, como anécdota, a parte de Juan Ferreiro Franqueira foi vendida por 3 pesetas.

  Nos anos 50, foi soterrado na esquina sueste, totalmente apartado, un home que tivera unha relación incestuosa. Co tempo o cemiterio foise enchendo e agora está xunto a todos os demais. Sen dúbida a morte iguálanos a todos.
  Nos anos 60, en 1965, viñeron os restos do Soldado Lois desde Cádiz e erixiuse un mausoleo cunha escultura do artista madrileño Fernández Navarro no muro norte.
  Nos anos 90 construíuse o cemiterio do Balado pero seguiu habendo enterros no vello.
  En outubro e novembro de 2018 cubríronse de formigón as rúas e colocáronse varios farois. Tamén se cambiou a antiga verxa de ferro da entrada por unha de aluminio.

Renda da comarca (2013)

  En xullo de 2016 a Axencia Tributaria ofreceu os datos das declaracións de renda do ano 2013 desglosadas por concellos.

  A renda bruta media en Galicia era de 21.394 €. O concello máis rico era Oleiros (34.698 euros) e, entre os dez concellos con maior riqueza, sete estaban na provincia da Coruña (As Pontes de García Rodríguez, A Coruña, Santiago, Bergondo, Cabanas e Teo) e tres (Nigrán -4º posto-, Vigo e Baiona) na de Pontevedra.

  Por suposto, se os concellos ricos están na Galicia atlántica e cidadá, os pobres son os pequenos e de interior. Dos 288 concellos dos que o fisco aporta datos (só os que superan os mil habitantes) o máis pobre era Cervantes (11.061 €) e o 2º pola cola Toques, ambos os dous tamén entre os 10 españois máis pobres, dubidosa honra que comparten con Zafarraya (Granada, 10.293 €, 1º) e Zahínos (Badajoz, 10.301 €).

  Pola parte alta, non hai localidades galegas no top ten estatal, xa que Oleiros ocupa o posto 38. En cabeza están concellos cataláns e madrileños, con Pozuelo de Alarcón como Nº 1 cuns ingresos medios de 59.279 euros.

  A nosa comarca está no lado pobre. Todos os concellos están por debaixo do promedio galego e só un, Oroso, rebasa os 20.000 €.

  Como sempre podemos distinguir 2 áreas perfectamente diferenciadas:

- Os 3 concellos centrais (Cerceda, Ordes e Oroso) que superan os 17.000 €.

- Os 4 concellos periféricos (Tordoia, Trazo, Mesía e Frades) que non chegan a 16.000 €.

  Se nos fixamos no PIB per cápita vemos como non hai unha exacta correspondencia. Oroso (cun PIB de 15.000 €/hab) supera a renda de Cerceda (59.000 €/hab!!!) e de Ordes (16.000 €) grazas á poboación que ten traballando en Santiago. Tampouco Mesía (case 21.000 € de PIB/hab) ten unha renda en consoancia e está case igual que Frades e Tordoia, sendo superado por Trazo.