O ano 1966

En 1966 o mundo dividía a súa atención entre a carreira espacial e a guerra de Vietnam. Na primeira a URSS levaba a dianteira xa que en febreiro logrou facer chegar á lúa a sonda Lunik 9, catro meses antes de que os USA tamén o lograsen co Surveyor 1. A intensificación da guerra de Vietnam provocou nos Estados Unidos unha enorme protesta xuvenil en marzo e foi a principal razón de que medrase o incipiente fenómeno hippy. En Asia unha muller, Indira Gandhi, converteuse en primeiro ministro da India. Continuaba a descolonización coa independencia da Güiana británica e de Lesoto. En América do Sur comezou a ditadura militar arxentina cando o xeneral Juan Carlos Onganía derrocou ao presidente Illía.

 

En plena Beatlemania os Beach Boys contraatacaron co LP "Pet Sounds" pero aínda así a canción máis escoitada dese ano foi "Strangers In The Night" do incombustible Frank Sinatra e houbo outras míticas como "When a Man Loves a Woman" e "You Can´t Hurry Love". En 1996 viron a luz boas películas e inesquecibles series de TV como Star Trek ou Batman.

España, que comezou o ano co mediático accidente de Palomares, vivía en política a loita soterrada entre os "tecnócratas" que prepararon a Ley Orgánica del Estado, aprobada en decembro cun referendo onde gañou abrumadoramente o SI, e os aperturistas que aprobaron en marzo a Ley de Prensa pero que viron como as eleccións sindicais, que supostamente os ían reforzar, só serviron para que emerxeran as "Comisiones Obreras". Nesta situación houbo un cambio de goberno e xurdiu o conflito con Xibraltar. A economía ía moi ben (foi o ano no que Madrid chegou ao medio millón de coches) pero iso non mingou a conflitividade social e volveu a haber novos incidentes estudiantís en Barcelona (abril) e Madrid (maio). No campo da literatura publicáronse Últimas tardes con Teresa e Cinco horas con Mario. No cine tivemos El bueno, el feo y el malo, unha obra capital, La caza de Carlos Saura, e un enorme éxito de taquilla, La ciudad no es para mí, impagable documento sociolóxico que disparou a carreira cinematográfica da estrela teatral Paco Martínez Soria.

 A televisión xa era, agora si, a raíña dos fogares e o 9 de abril naceu a revista TP (valía un peso -5 pesetas-) co doutor Kimble "O Fuxitivo" na 1ª portada. Tamén naceron programas como Los Chiripitifláuticos, Cesta y Puntos e Historias para no dormir. No ámbito musical 1966 foi o ano do triunfo de Los Pekenikes con "Hilo de seda", acompañando a Los Brincos con "Mejor" e "Un sorbito de champán", e a Los Bravos co seu "Black is Black". Pero a canción que o petou foi o "Yo soy aquel" con que Rapahel acudiu sen éxito a Eurovisión. En deporte o Real Madrid ye-ye gañou a 6ª copa de Europa e a vitoria de Manolo Santana en Wimbledon ensinoulle a España que non todo era fútbol.  

 

Galicia comezou o ano co xaneiro máis caloroso en décadas. Seguía habendo unha forte emigración e a economía melloraba máis lentamente que a española. A conflitividade social no país tamén tiña eco en Galicia coa constitución das "Asociacións democráticas de Estudiantes" na USC en outubro e a mobilización de decembro no Ferrol contra 1.200 despidos previstos en "Obras Civiles" de Bazán.

 

En Ordes José Garrido Fandiño converteu a súa librería nunha das tendas de mobles máis famosas da comarca: JOGAFAN.

XANEIRO: O subalmacén de Ordes aberto todos os martes do mes. O día 6 morreu aos 94 anos María Sarceda, nai do mestre da escola Nº 2 José García Sarceda. O día 27 morreu Andrés Martínez Castro, pratiarca dos Martís do Casal, aos 93 anos.

FEBREIRO: Sesión ordinaria da Deputación provincial no consistorio de Ordes. Foi operado en Santiago o médico Antonio Concheiro Iglesias. Inauguración dos locais do Círculo Cultural y Recreativo.

MARZO: O día 15 morreu Rosa Caamaño Dubra aos 54 anos en Lesta.

ABRIL: O día 3 morreu Avelina Uzal Vieites aos 42 anos en Poulo, o día faleceu Elvira Ferreiro del Río (víuva de Marcelino Conde) aos 74 anos, e o 26 morreu en accidente de tráfico o empresario de transporte Rogelio Prado Carnota aos 64 anos.

MAIO: O día 30 morreu José Franqueira Recouso.

XUÑO: Xubilación voluntaria de Manuel Concheiro García do Banco Pastor para ocuparse a tempo completo das súas empresas. Rafael Serrano Valls (marido de Blanca da Farmacia) nomeado xefe do 40º Terzo da Garda Civil. Adxudicadas obras no camiño de Ordes a Ponte Carreira á empresa F. Gómez y Cia SL por valor de 2.084.000 pesetas. Morreron Leonor Ciz Sanjurjo aos 62 anos en Vilamaior e Jesusa VilariñoVázquez, sogra de Víctor do Capitán, en Merelle.

XULLO: Rosario Linares-Rivas cedeu o Pazo de Galegos ás monxas doroteas. O día 16 grave accidente dun autobús na costa de Vilanova preto de Sigüeiro con 2 nenos mortos (José Ponte Antelo e Josefa Caamaño Blanco) e máis dunha ducia de feridos de consideración. Morreu atropelada en Montaos María Blanco Iglesias (40 anos). La Voz de Galicia anunciou ata fin de ano que se vendía nos establecementos de González e do Chocolateiro e que o seu correspondente era Ramón Louzao.

AGOSTO: Morreron María Fuentes González, Juana Guillín Garabato aos 79 anos, Jesús Mirás Naveira, marido de Josefa Nouche Porro, aos 60 anos en Poulo, e Jacobo Nouche Pena en Beán.

SETEMBRO: O día 18 voda de Mª Teresa Aller Mosquera con José Antonio Pose Marcos.

OUTUBRO: Partido de adestramento do Deportivo. Morreron Jesusa Viqueira Martínez (viúva de José Martínez Cancelada) aos 83 anos e Dolores Rodríguez Bascoy en Beán.

NOVEMBRO: Jesús Louro Raposo novo propietario do anterior "Bar do Vasco". O día 24 morreron Manuel González Corbelle Manolo de Parente aos 41 anos e o sacerdote don Eulogio Ramos Gangoso, tío de Tasina Pisonero, aos 83 anos.

DECEMBRO: O Concello tributou unha homenaxe de despedida a José García Carnota, presidente da asociación "Hijos del Partido Judicial de Órdenes" de Buenos Aires. Tempos de peste porcina africana, pero Ordes declarado "zona libre" así que foron permitidas as feiras da vila e da Adina no Mesón. 2 conferencias no salón do Cículo Cultural y Recreativo, unha do seu presidente, o alcalde Juan Liñares e outra do profesor Hipólito de Sa Bravo sobre diversos mosteiros galegos. O día 2 morreu Pedro Soneira Barreiro aos 69 anos en Lesta. Tamén morreu o veciño do Ferrol, pero natural de Ordes, Manuel Rey Paz aos 52 anos, abatido por un centinela na zona militar por non dar o "santo y seña".

Castro das Medorras (Lesta)

  Se ben o castro de Reboredo -na actualidade case totalmente destruído- está practicamente no límite parroquial e municipal, a realidade é que pertence a Gorgullos. Por tanto a parroquia de Lesta conta cun único castro no seu territorio, denominado o castro das Medorras.

  Unha vez máis podemos constatar o continuísmo da poboación desde a prehistoria. Cando os romanos chegaron e obrigaron aos nativos a deixar os castros, estes non se alonxaron moito. Velaquí o motivo de que tantos castros estean a pouca distancia dunha igrexa. En Lesta sucede exactamente iso: o castro localízase a uns escasos 180 metros (en liña recta) ao nordés da igrexa de Santo André.

 

 

  É un recinto case perfectamente circular, defendido por un considerable terraplén na zona sur e parapeto nos sectores norte, leste e sueste. Mide uns 90-100 metros de leste a oeste e un chisco máis de norte a sur. A súa superficie supera os 6.600 metros cadrados -máis de 10 ferrados-.

  Contrariamente a outros castros da comarca é de moi fácil acceso. Basta achegarse pola estrada ata o lugar da Cruz, onde estaba o bar do mesmo nome hoxe pechado. Alí, fronte do bar, parte un camiño -logo convertido en carreiro- que vai directamente ata a entrada do castro. Este está cercado por unha liña de arboredo pero o seu interior na actualidade está destinado a labores agrícolas, así que permanece completamente limpo en verán despois de ser recollida a colleita.

 

Toponimia de Beán

BEÁN

O topónimo parroquial é o de máis escuro significado. Tense proposto que provén da palabra indoeuropea bod ou bodos ‘foso -e tamén regato-’ e sería por tanto unha *(villa) Bedana ‘vila do foso’, pero realmente non hai a máis mínima certeza diso. Na carta de doación que o rei Alfonso VII fixo á Igrexa galega en 1124 o nome aparece escrito como Beiam. "... et vadit per stratam de Beiam et inde inter Beiam et Villamonte..." pero tampouco coñecemos o significado de Beiam. Agora ben, se consultamos un dos primeiros dicionarios galegos que se publicaron, o de Xosé Luís Franco Grande, cunha primeira edición en 1968, nel aparece a palabra "Beán" como ‘outeiro, cuíña’. Por tanto beán existía como sinónimo de outeiro nalgúns lugares de Galicia nos anos 60, aínda que hoxe se teña perdido. Dado que a igrexa parroquial está na ladeira dun outeiro, coido que é unha hipótese moi probable, aínda que sigamos sen saber cal é a súa etimoloxía.

Aldea de Baixo: aínda que non haxa unha Aldea de Arriba, xustifica o nome o feito de que hai varios metros de desnivel desde a estrada. O termo aldea ven da palabra árabe andalusí aḍḍáy’a, que orixinalmente designaba unha casa illada e posteriormente adquiriu o significado actual de pequeno grupo de vivendas. Aldea é un topónimo popular desde finais da Idade Media e épocas posteriores.

Areal: grupo de casas moi póximas ao castro de Nouche. O nome obviamente significa ‘terreo areoso’. Procede da palabra latina area.

Cercedo: é un fitotopónimo, un nome derivado da árbore antigamente máis abondosa, o carballo. Procede, ao igual que Cerceda, dun étimo cercêta (variante de quercêta),  derivado da palabra latina quercus.

A Ermida: un documento do ano 1333 documenta que nesa época xa existía a ermida de San Silvestre. Nel Xoán Rodríguez, peleteiro, vende a Xoán Afonso, tamén peleteiro, e a Marina García todas as herdades que ten pola súa nai, Tareixa Martínez, na ermida de San Silvestre, na fregresía de Santa María de Beán, por nove libras pequenas do rei don Alfonso. Hoxe o único rastro da ermida e o topónimo, que provén do latín eremita. Orixinalmente era un home que se retiraba a un lugar apartado, pero posteriormente pasou a ter o significado actual de ‘santuario erixido nun lugar solitario’.

 

Fonte da Viña: o nome deste lugar, próximo ao castro do mesmo nome, ven obviamente das palabras latinas fonte e vinea.

Igrexa: Procede da voz latina ecclesia, e esta á súa vez da grega ekklesia que primitivamente era unha asemblea de cidadáns para discutir asuntos políticos. Foi San Paulo quen usou esta palabra para referirse á congregación dos crentes en Cristo. Tanto Igrexa como a variante Eirexe son topónimos moi populares en toda Galicia. Nese lugar de Beán áchase un templo dedicado a Santa María.

Loureiro: a carón do Souto tamén temos o Loureiro, cuxo nome ven da palabra latina lauru.

Nouche: este importante lugar no nordés da parroquia debe o seu nome a un posible propietario medieval chamado Naustus (de significado descoñecido). O topónimo *(villa) Nausti derivaría en Nauchi e posteriormente no actual Nouche.

Outeiro: o nome deste lugar, próximo a Nouche, ven da palabra latina alteriu ‘outeiro, cuíña’.

Pomares: tamén próximo a Nouche, o seu nome é o plural de pomar ‘terreo no que hai plantadas maceiras’, derivado da palabra latina poma ‘froito comestible, mazá’.

 

 

Pontellos: pequeno lugar próximo á Fonte da Nosa Señora, e fogar da familia Nouche. unha pontella (ou pontello) é unha pequena ponte non especialmente sólida para cruzar un regato pequeno e aquí debía haber polo menos un par delas. A palabra ven do latín ponte.

Regueira: outro dos moitos hidrónimos de Beán. Unha regueira é un sitio por onde corre a auga. A palabra deriva do latín riguu ‘pequeno caudal de auga’.

Requián: segundo explica Cabeza Quiles, o topónimo Requián debe ser a versión actual do acusativo *Requilanem, do nome xermánico persoal rematado en –ila Rikila ou Rekila. Polo tanto, dende unha posible *(villa) Requilanem chegariamos ao actual Requián, en referencia a un dono chamado Rikila ou Rekila, nome xermánico que inclúe o elemento gótico rik ‘rei’. Rekila, fillo de Hermerico, foi o 2º rei suevo de Galicia, abdicando no ano 438.

Souto: topónimo que deriva do latín saltu, orixinariamente ‘terreo montañoso ou terreo de pastos’ pero que despois adquiriría o significado de monte silvestre de castiñeiros -podendo haber outras especies polo medio-.

Tesós: grupo de casas preto do Areal. Segundo o dicionario de Franco Grande os tesós eran as travesas do carro. Así que podemos conxeturar que neste lugar había antigamente material axeitado para fabricalas.

Vilasuso: con este lugar do norte da parroquia non imos inventar a pólvora e así supoñemos que no pasado (polo menos antes do século XIX) habería algún propietario importante de nome Xesús.

Orquestra Cantábrica

  A principios dos anos 60 había varios salóns en Ordes que abrían os domingos e días festivos. Por tanto tamén había necesidade de orquestras para actuar neles. Con esta favorable coxuntura varios mozos de Ordes xuntáronse e formaron a Orquesta Cantábrica. A icónica foto que ilustra este artigo foi tomada por Riveira no Salón de Encarnación Meijide, viúva de Ramón Prado. Nese lugar tocaron moitas veces ao igual que nos outros salóns.

  Os seus 10 compoñentes eran: Martís, Cándido Fernández Rey Camel, dous Regos, Manuel Martínez del Río o Corveiro, Manuel Ríos Rodríguez (alcumado Buxán por ser de Val do Dubra), Manolo Recouso, Francisco Moure Paco de Xaquín e Juan e José Manuel Mosquera Franqueira, coñecidos como Juan e Manolo de Isolina*, que eran irmáns de Angelito das Correas*.

  Non durou demasiado tempo. No ano 1964 desapareceu, pero catro dos seus compoñentes (Martís, Camel, o Corveiro e Manolo de Isolina) continuaron co nome de Los Cantábricos durante un tempo. O seu teléfono de contratación (Nº 46) era o do Túnel.

 

 

DESFILE DE ESTRELLAS

  Foi un popular concurso radiofónico que houbo dos anos 50 aos 70 en varias emisoras de España. Na Coruña o escenario era o Teatro Rosalía Castro. Conforme as rondas ían avanzando a expectación medraba e o teatro estaba cheo a rebordar nas semifinais e sobre todo nas finais. Presentaban os moi poulares Marina de la Peña e Emilio Díaz.

  Ordes quedou paralizado con todas as orellas pegadas aos transistores cando Manolo de Isolina, o vocalista da Orquestra Cantábrica, participou no concurso. Non foi o único, pois tamén o fixeron Santiago Naveira, un albanel que viñera de Betanzos a Ordes para facer os lavadoiros do Recreo e que aquí casara cunha filla de Rey -un chófer do Cotovío-, e Esperanza Veiras Penedo, unha moza de Queis (Montaos).

  Cos anos Manolo de Isolina converteuse no "home para todo" do alcalde Martino. Andaba co coche de propaganda, organizaba festas (normalmente levaba o peso da do Champiñón) e, como non, recordando o seu paso por "Desfile de Estrellas", tamén organizou un "Festival da Canción" en Ordes.

 

* Isolina Mosquera Franqueira foi unha muller que viviu en Vilar e que tamén cantaba moi ben. Tivo varios fillos de solteira (Julio, Esperanza, Milagros, Ángel, Juan, José Manuel e Jaime). De todos eles o máis coñecido foi Ángel. Ángel Mosquera Franqueira (1939-2024) alcumado Angelito das Correas tiña un ultramarinos no Recreo 65 e tamén vendía nas feiras, onde destacaba pola súa voz estridente. Estaba casado con María Valiño Martínez coa que tivo dous fillos: Ángel Ramón e Antonio.

Ramiro Recouso Liste

  Ramiro Recouso Liste naceu no ano 1968 no País Vasco. Era fillo de Ramiro Recouso Mosquera dunha extensa familia de Parada e de Julia Liste Gómez (1939-1990), a filla máis nova de José Liste Baleato do lugar de Rial en Trasmonte. En 1974, cando Ramiro tiña 6 anos, volveron a Ordes e viviron no Campo da Feira.

  Estudou no Colexio Castelao e no IES Nº 1. A pesar de pertencer a unha xeración que accedeu masivamente á universidade, el, orfo de pai desde moi novo, non tiña recursos para iso e viuse obrigado a traballar. En 1987, aos 19 anos, ingresou na empresa Cristín que xa non deixaría nunca. Alí iría escalando e dándose a coñecer. Tres anos despois, en 1990, morrería a súa nai.

 

  No ano 1994 afiliouse ao BNG. A asemblea local estaba constituída maioritariamente por rapaces moi novos, bastante radicais e con pouco tirón popular, así que a figura de Ramiro con don de xentes, boa oratoria e unhas ideas máis realistas foi recibida como auga de maio. Pronto foi elixido responsable local e o éxito foi inmediato.

  Nas eleccións de 1995 o BNG acadou uns sorprendentes 4 concelleiros (el, Charo, Victorino e o seu curmán Manuel Recouso Soneira). Ramiro era un político moi valorado polo pobo, pero portas adentro a tensión aumentaba. O seu primitivo papel de mediador foi deteriorándose conforme ía achegándose máis á UPG. Aquí pode que tivese influenza  a súa parella Susana Grille (da que se separaría posteriormente).

  Nas eleccións de 1999 todo estalou polos aires. No momento da confección das listas a asemblea (agora perfectamente controlada pola UPG) humillou a Victorino Cores e desterrou ao fondo da lista aos ex-ARO. O BNG tiña previsto obter 6 concelleiros e sufriu unha gran decepción ao volver a quedarse con 4. A maioría dos desprezados deixaron o partido e pouco despois Ramiro contemplou "con amargura" como Victorino Cores desertaba pactando coa Democracia Galega de Martino e como nas seguintes eleccións de 2003 o Bloque perdía o seu rumbo ascendente.

 

  En xaneiro de 2004 decidiu que o seu tempo pasara e deixou o liderado do Bloque ordense. Agora dedicaríase preferentemente ao traballo. No campo empresarial tivo un golpe de sorte, pois o PP galego perdeu a maioría absoluta no ano 2005 e comezou o goberno bipartito. Desde ese ano as empresas Cristín multiplicaron exponencialmente a súa facturación. Por exemplo todos os billetes de avión para viaxes de membros do goberno do BNG e cargos do partido eran comprados a Viaxes Cristín. No 2006 o BNG quixo substituír Ferroser, a empresa que xestionaba todos os Centros Comarcais, pola empresa Cristín. Dentro do ecosistema BNG isto perxudicaba o poder da CIG que protestou con forza e logrou paralizar a operación.

  Quizais para pagar estes favores, Ramiro retornou de novo á política activa. En setembro de 2006 o candidato do Bloque foi Gonzalo Castro pero, ao ser moi descoñecido no concello, o partido volveu a botar man de Ramiro como soporte no 3º posto. O resultado non foi nin bo nin malo e o Bloque estancouse totalmente nesta etapa.

 

  No ano 2010 Ramiro mudouse ao lugar da Rúa na parroquia de Pereira. Pouco despois empezou a súa loita contra o cancro que soportou con destacable firmeza de ánimo.

  No ano 2013 Gonzalo Castro e Montse Rei renunciaron ás súas actas de concelleiros e Ramiro, a pesar da súa enfermidade deu de novo un paso adiante e prestoulle un último servizo ao partido. Nas eleccións de 2015 volveu a ser cabeza de cartel e sacou tres concelleiros. O PP acadou 7 edís e UXO 6, así que pactando con UXO podería tocar o poder municipal. Moitos dixeron que foi a súa integridade e outros que o seu odio a Regos o que impediu aquel hipotético pacto. O que é seguro é que en Ordes o BNG actuou cunha estratexia completamente distinta á que usaba no resto de Galicia (que era impedir a calquera prezo os gobernos do PP).

 

  Ramiro non tivo que sufrir moito tempo o mandato de Martís, morreu o 29 de outubro daquel ano 2015 no Hospital Clínico de Santiago aos 47 anos de idade. Foi incinerado no tanatorio de Ordes despois dun acto civil. O Concello decretou dous días de loito oficial e pouco tempo despois daríalle o seu nome e poñería un busto no Paseo do Río.

  Na súa declaración institucional expresou a condolencia pola «perda do que foi un dos referentes políticos locais máis importantes dos últimos anos que sobresaíu pola defensa dos seus ideais e principios dun xeito íntegro, sincero e democrático».

 

O escritor Ramón Vilar Landeira destacou a súa seriedade, o seu estoicismo sen queixas cando tivo que lidar coa enfermidade e como demostrou que non quería chegar ao goberno municipal a calquera prezo. Rematou o artigo con estas emotivas frases:  «E se algo amaba por riba de todo, incluso por riba de Galiza, de Ordes e do seu Celta, era precisamente a vida. Dende neno aprendera que era demasiado fugaz para non pelexala a cada momento. Ese é o prezado legado que nos deixa».

 

Os Vieites de Leira (Barreiro)

  Os Vieites de Leira proceden de Adrán (Vilamaior) da chamada Casa do Ghrelo. De alí saíu Pedro Vieites que casou cunha moza de Codeseda, María López. Tiveron 5 fillos: Andrés, Manuel, José, Pedro e María Vieites López. Tanto Andrés como José foron expedientados en 1944 por "Responsabilidades políticas".

Andrés (1882-1968) emigrou á Coruña onde está soterrado. Tivo 8 fillos.

José casou con Dolores Bouzas Brandariz coa que viviu en Axáns, preto do Mesón do vento, e coa que tivo 4 fillos: Andrés, Manuel, José e María Vieites Bouzas.

Pedro Vieites López (1893-1954) casou con Estrella Calvo Uzal (1901-1980). Tiveron un fillo, o construtor Ricardo Vieites Calvo, que por vivir na Pedreira (preto da Fonte Caxide) é coñecido como Caxide. Casou con Manuela Uzal Juncal coa que tivo dous fillos: Salomé e Ricardo Vieites Uzal.

María (1895-1991) casou con José Uzal Blanco (1890-1977). Viviron na Pedreira e tiveron 10 fillos: Francisca, Ricardo, Manuel, Sabino, Estrella, Consuelo, José, Faustino, María e Obdulia Uzal Vieites.

 

 

  Pero o máis coñecido foi Manuel Vieites López Manecho (1882-1954) que aprendeu o oficio da forxa cos ferreiros do Casal e casou cunha moza de Papucín (Frades), Dolores García Viqueira (m.1950), que traballaba no pazo do Bidueiro. Manuel fundou a Casa Barreiro, en principio unha ferrería e logo taberna, casa de comidas e ultramarinos. Tamén tiña un serradoiro e muíños que seguiron funcionando cos seus fillos. A data de fundación de 1875 -antes de que el nacera- que aparece nun artigo de La Voz de Galicia foi unha invención súa xa que a real tivo que ser a principios do século XX. Por certo que a finais dos anos 40 houbo un incendio na casa e gran parte dos cartos que había gardados quedaron medio chamuscados pero afortunadamente puideron ser cambiados no Banco de España na Coruña.

  O matrimonio tivo 5 fillos: Doroteo, José, Florindo, María e Manuel Vieites García.

 

Doroteo Vieites García (1910-1978) viviu en Castrelos e casou con María Becerra Rodríguez (1923-2020). Florindo foi mestre e ao parecer casou cunha muller de Comillas.

María Vieites García morreu solteira en 1975.

Manuel Vieites García (1920-1988) casou con María Candal Botana e establecéronse en Santiago.

 

 

José Vieites García (1915-1995), o segundo fillo, foi o herdeiro da Casa Barreiro. Casou con Delfina Mosquera Viqueira (1915-1970) coa que tería dúas fillas: Dolores e Julia Vieites Mosquera. A maior, Dolores, e o seu home Manuel Vales Presedo foron os que continuaron co negocio e na década de 1980 comezaron tamén a dar hospedaxe, aproveitando a época de bonanza que propiciu a construción da autoestrada e sobre todo a central térmica de Meirama. Moitos viaxantes, obreiros e persoal da central atoparon alí o seu aloxamento.

 O negocio pasou aos seus fillos Ana e Manuel Vales Vieites. Arredor do ano 2001 houbo unha completa remodelación con novas instalacións e separación das dúas áreas de traballo: restaurante e hotel por un lado e, doutra banda, un supermercado que superaba ao primitivo ultramarinos, pero que deixou de dar beneficios e foi pechado  no ano 2020, na época da pandemia. Na actualidade o hotel ten categoría de 3 estrelas e 45 habitacións. O restaurante chega aos 120 menús diarios e tamén acolle eventos como vodas, comuñóns, bautizos e ceas-baile.

  Haberá unha nova xeración a cargo de Casa Barreiro? É posible. Dolores ten dous netos, Fabio e Álvaro, que ás veces botan unha man no establecemento. Veremos o que lles depara o futuro.

FONTE: Ricardo Vieites e La Voz de Galicia

Houbo en Leira moitos outros Vieites Garcia. Sabemos de varios irmáns (6 polo menos) dos que a maior tamén se chamaba María Vieites García (1892-1981) que foi a muller de Pedro Brandariz Cancelada (1880-1967) e nai de 6 fillos. Os outros foron Andrés (empregado de FENOSA), Jesús (empregado do Banco Hispano-americano), Manuela  (1902-1979) que viviu en Cernadas e foi a nai dos 6 irmáns Martínez Vieites, José e Ricardo.   Tamén houbo outros tres Vieites García que non eran irmáns dos anteriores aínda que compartiran os mesmos apelidos. Tratábase de Doroteo (1910-1978), casado con Mª Becerra Rodríguez (1923-2020), José e Manuel.

Gustav Henningsen en Ordes

  O 24 de xuño de 1964 era festa no Corpiño. Entre a multitude de paisanos chamaba a atención un home de 30 anos alto e fraco coma un pau, con lentes de chapón, equipado cun estraño aparello (unha gravadora Eltra que pesaba varios quilos) e acompañado dunha muller de aspecto distinguido.

  Eran o folklorista e investigador danés Gustav Henningsen e a súa esposa Marisa Rey. Estaban alí porque Henningsen pretendía facer un estudo comparado da bruxería en tres países: Dinamarca, España e Irlanda. Nun principio pensara visitar o País Vasco pero Julio Caro Baroja recomendoulle Galicia, un lugar menos sobado e onde se mantiñan con forza crenzas ancestrais.

  Quixo a sorte que ese día coñecese a Andrés Blanco Calvo (1903-1975), un panadeiro que o invitou a visitalo en Ordes. Gustav tomoulle a palabra.

  En 1965 conseguiu unha bolsa por tres anos e ao principio do verán acompañou durante 14 días ao gran antropólogo Carmelo Lisón Tolosana. Esas entrevistas compartidas servíronlle de moito pois abordaban non só preguntas de tipo sociolóxico senón tamén cuestións sobre manifestacións sobrenaturais.

  O 26 de agosto de 1965 chega a Ordes e alóxase en Vilar. As parroquias do norte do concello, especialmente Ardemil, converteríanse no seu campo de exploración.

 

  Gustav está encantado: Ardemil era unha das parroquias máis atrasadas de Galicia. Non había luz eléctrica, aínda que tres anos despois, en 1968, os veciños andarían en tratos coas autoridades para que lla puxesen. Nos seus campos os regos abríanse con arado de madeira e, en lugar de bois como noutros lugares máis ricos, as mesmas vacas leiteiras eran as que tiraban del. Chamoulle moito a atención o toxo. Un traballo importante para os labregos era cortar aqueles arbustos espiñentos e levalos para as súas casas, pois engadidos á urina e aos excrementos das vacas servían de abono, co que se nutrían os campos. Animais e homes convivían no mesmo espazo. As casas compartían vivenda e cortello, con tres ou catro vacas, e habitáculos para a forraxe. O lugar central era a gran cociña onde se alzaba a lareira, que rodeada de bancos era o lugar de reunión das familias. No centro, sobre lume aberto, facíase a comida. Preto, un enorme pote de ferro negro para cocer as verzas e os desperdicios para os porcos. O gran inconveniente para non modernizar as cociñas con gas -segundo Gustav- era que non valían para quentar o pote. No piso alto había camas, armarios e unha gran mesa con cadeiras e banco. Ás veces ese piso estaba dividido en varios cuartos, pero normalmente só había un, onde durmía toda a familia. Varias xeracións convivían na mesma casa. Os únicos adornos sobre a parede, ademais de estampas e amuletos que pasaban desapercibidos para un profano, eran os cadros de santos, da virxe, o retrato de Franco e un calendario de brillantes cores cunha moza guapa en bikini, agasallo de Nadal do tendeiro de Ordes. Imperaba o minifundio, tan común en Galicia. A emigración era un lastre, unha constante. A mocidade do campo marchaba ás cidades ou a Europa en busca de traballo. De política non se falaba, o interese era escaso, Franco saíu vitorioso da Guerra Civil e a Franco, que tamén era galego, outorgábanlle os méritos polos adiantos e o escaso progreso que houbo desde entón.

  Henningsen decatouse de que había unha contradición entre o medio primitivo e a xente. Non estaban illados. Moitos tiñan parentes na emigración, coñecían o mundo e tentaban seguir o ritmo dos novos tempos a costa do súor de cada día. O aparato de radio, que todos tiñan cuberto coidadosamente cunha cortiniña na cociña, era para el o símbolo daquelas xentes que vivían conscientes de que o mundo ao seu redor se lles escapara.

 

  Ardemil, a Galicia máis profunda naqueles anos, era un filón para el porque aínda se respiraba unha mentalidade pre-lóxica. As casas estaban cheas de escapularios, auga bendita e demais aparellos de protección, e ás vacas e porcos envolvíanos en amuletos, pero todos negaban ritos esotéricos. Cando lles preguntaba se crían nas bruxas, os paisanos negábano con rotundidade, pero se a pregunta era que facían cunha vaca que sangrase ao muxila ou cunha porca que devorase ás súas crías, sempre confesaban usar remedios máxicos.

  A envexa era para eles a causante das doenzas inexplicables. Os veciños trataban de evidenciar con fórmulas de cortesía ou xiros na fala que non eran bruxos, que trataban de desexar o mellor para o próximo. O saúdo, máxime se algún veciño andaba coas vacas, debía ser como Deus manda, cun “San Antonio as conserve”. Os sospeitosos de botar o mal de ollo érano por levar unha vida diferente ou estar marcados por un defecto físico. O propio Henningsen foi acusado por un sacerdote na misa de Corpus, pero os paisanos non lle fixeron ningún caso. Aínda que o mirasen con receo ao principio, agora tíñanlle plena confianza porque as súas únicas pertenzas eran unha aparatosa gravadora e unha cámara fotográfica coa que rexistraba calquera indicio de ritual de corte sobrenatural. Ademais, brindábase a fotografalos gratis a todos no seu medio -mesmo falecidos- para que desen fe da súa existenza diante dos seus compatriotas emigrados.

  Henningsen consideraba que aquelas prácticas tiñan relación co atraso económico. Non todas as vacas estaban provistas de amuletos, tan só as que daban leite, que eran as expostas á envexa das bruxas.

 

  Pero no era doado facer un estudo ao redor das crenzas máxico-relixiosas. Henningsen viu que era necesario coñecer a algúns meigos. Tanto el como a súa muller finxiron ser pacientes, mesmo un dos seus estudantes, Christian Hejlskov, fíxose pasar por enfermo (a súa cor amarela por mor dunha recente hepatite foi moi útil). O curandeiro dixo que estaba gravemente enmeigado. Gravadora en man, Henningsen deixaba que fosen os protagonistas quen lles explicasen primeiro os ritos máxicos e despois fixesen unha demostración práctica, que servía para recoller unha apreciación máis acertada. As demostracións procuraba fotografalas sempre en todas as súas facetas, moitas veces nos casos que tivo a sorte de asistir a unha realización auténtica e espontánea dunha cura máxica deixou de sacar fotos para non romper a naturalidade da situación.

  Aínda que o estudo de campo estenderíase despois ás catro provincias galegas, incidiría especialmente en San Andrés de Teixido, na Illa de Ons e no Corpiño. Viu con sorpresa como algúns ían a un cemiterio, chamaban polo seu nome ao finado, e dirixíanse ao Corpiño coma se o acompañante invisible estivese vivo ao seu lado, pagándolle cama, comida e billete de bus. Aí estivo varias veces. A presenza de fieis embruxados, moitos deles pacientes dementes, nenos deficientes e seres con trastornos mentais mesturados cos outros peregrinos, entre o estrondo sonoro dun desgarrador ataque de histeria mesmo dentro da igrexa, foron experiencias das que foi testemuña.

 

  O 1 de setembro de 1968 Gustav Henningsen regresa a Dinamarca, despois dun período de tres anos de investigación. Na súa maleta había máis de 1000 follas de cadernos, 160 horas de gravacións con entrevistas sobre crenzas populares, que incluían reportaxes do Corpiño con berros dos posesos e algunhas sesións secretas de espiritismo, 3196 clixés fotográficos da súa Rolleyflex, mil negativos microfilmados de exemplares de manuais de maxia que pertenceron a curandeiros galegos, manuais exorcistas dos séculos XVII e XVIII, incluso a tese doutoral do Dr. Cabaleiro Goás sobre casos de posesión en Galicia. Ademais coleccións, unha de amuletos, de estampas dos santuarios galegos, de coplas de cego, manuais de confesores que inclúen unha lista de pecados por superstición, case cinco mil páxinas manuscritas relacionadas coa Inquisición Española reproducidas do Arquivo Histórico Nacional, e un libro de Santo Cipriano. Todo ese material sonoro atópase desde hai anos na Universidade de Santiago, e parte das súas fotos foron expostas polo Museo do Pobo Galego.