Porcos para Saprogal

  O seguinte artigo foi publicado o xoves 13 de abril de 1967 en La Voz de Galicia e -exactamente igual co mesmo formato e fotos- o día seguinte en El Progreso de Lugo. Así que claramente era publicidade pagada pola empresa Saprogal, pero vouno reproducir integramente porque explica axeitadamente a revolución que se estaba a producir no agro galego nos anos 60. A nova tamén saíu o día 12 no xornal vespertino La Noche de Santiago, pero nese caso si era un artigo informativo.

 

127 ejemplares de cerdos de razas selectas viajaron en avión hasta el aeropuerto de Santiago procedentes de Missouri, USA.

Forman parte del programa «HBI» desarrollado por Saprogal S.A.

Interesante programa para el desarrollo del sector porcino, con base en la planta de Mesón del Viento

 

  El sector de ganado porcino está en una óptima fase de despegue en la región gallega. Después de dilatados períodos, en los que ese crecimiento del sector se había desarrollado sin previsiones ni mejoras, estamos en un momento muy esperanzador gracias a realidades fecundas constituidas por actos muy concretos y muy interesantes. Concuerda esta preocupación con la demanda que en nuestro tiempo tienen los productos cárnicos, tanto en forma directa como por medio de las oportunas transformaciones y derivados. Región especialmente dotada para que el sector ganadero tenga éxito y florezca de modo adecuado, Galicia no podía quedar al margen en todo lo que se refiere al subsector porcino, también apto para que esta región alcance el debido y necesario desarrollo.

  Un hecho de sustancial interés alcanzó cuerpo en la inauguración de Saprogal S.A., de Productos Gallegos, sita en San Pedro de Nos. Cuando comenzó a funcionar en el mes de septiembre de 1965, todas las esperanzas giraron en torno de una industria que tratará de figurar entre las primeras mediante procedimientos y técnicas del más moderno estilo y rendimiento. Su programa de producción de ganado porcino, actualmente en periodos de montaje, y para plazo muy corto, será uno de los más fecundos y productivos, puesto que esa producción será de calidad muy superior a la que actualmente existe en España.

 

UNA MUESTRA: 127 EJEMPLARES DE TRES RAZAS SELECTAS

  De magnífica estampa, finos y cuidados, llegaron ayer a las 9 de la mañana al aeropuerto nacional de Santiago (Labacolla), 127 ejemplares de tres razas selectas de cerdos, como son la Poland China, Hampshire y Yorkshire, que son el resumen y compendio de importantes ensayos e investigaciones y desarrollos obtenidos a lo largo de veinte generaciones. Fruto de esa labor, delicada y meticulosa labor, siempre atenta y vigilante, exquisita, dado lo sutil del material investigado, son los tipos de cerdo que constituyen una raza superior entre los animales para engorde y que son ya conocidos como «Cerdos HBI».

  La planta que Saprogal tiene en Mesón del Viento, en la granja de su propiedad que se extiende a más de doscientas hectáreas, dotada de excelentes instalaciones, entre las más modernas de Europa, se verá ahora enriquecida de manera magnifica por estas nuevas aportaciones de cerdos HBI, cuyo rendimiento ha sido acreditado para el engorde en numerosas experiencias. Con esto, ese despegue productivo de que hablamos en materia de ganado de cerda, se verá altamente incrementado, como una contribución magnífica al desarrollo económico y social de una región que por su destino es eminentemente ganadera.

  El moderno avión que los trajo a Galicia, al tomar tierra en Labacolla, era como un símbolo de modernidad y renovación. Acompañados los animales por don Paul Jensen, director de HBI, y de don José Antonio Fernández Chaves, veterinario, director del Departamento de Producción Porcina de Saprogal, en el aeropuerto esperaban la llegada del avión, don José Gómez de la Jefatura de Ganadería de La Coruña, Mister Richard W. Hotz director gerente de Saprogal y don José María Pascual director de Administración. Los cerdos han llegado en buenas condiciones, bien instalados y atendidos en todo instante, hecho que ha podido lograrse en parte merced a la comodidad y amplitud del moderno reactor.

 

 

SAPROGAL SEGUIRA LOS PROGRAMAS DE HBI

  Para mejorar sin interrupción los programas de HBI, cuyos resultados son óptimos, como se observa en las experiencias tenidas, la Granja Saprogal, situada en una de las zonas más bellas de Galicia, mantendrá y seguirá dichos programas, para avanzar y desarrollar al máximo las piaras de raza pura. El programa constará también de un sistema de coordinación con granjeros colaboradores de Saprogal, a quienes serán transferidos cerdos híbridos y machos de raza pura, para que produzcan los lechones para engorde ya prestigiados por las siglas HBI.

  Es de tener muy en cuenta que dichos colaboradores son expertos en la crianza de cerdos, por lo que está asegurado en todo momento la meticulosidad de los procedimientos y la conexión con la planta de Saprogal. Pero, siguiendo esa línea de coordinación, el engorde será llevado a cabo por otros expertos y colaboradores distintos, todos ellos especialistas en la recría de cerdos.

 

 

UNA PREVISION ÓPTIMA A MUY CORTO PLAZO

  Para que se complete la eficacia de tan complejo sistema, coordinado al máximo, para indicar que este programa de Saprogal supone el alcance de una producción de cincuenta mil cerdos HBI por año en el plazo corto de unos tres años. La cifra es muy interesante para nuestro país, tan necesitado de productos cárnicos y de sus derivados, sobre todo en un momento en que industrias de otra índole se desarrollan con mayor amplitud. El esfuerzo, por tanto, quedará como un auténtico record, cuyos frutos serán destinados del modo más amplio en el corto término de tres años.

 

ASISTENCIA TÉCNICA Y DESARROLLO DEL SECTOR

  Un aspecto muy notable del programa de Saprogal se refiere y extiende al suministro de reproductoras, por medio de las tres razas selectas mencionadas, y por el que se producirán cerdos HBI por el sistema de doble híbrido en la manera que se reseña y expone en el gráfico siguiente:

  Ya hemos dicho que los reproductores híbridos F1 se producirán también en Saprogal. Esto tiene indudable importancia, porque de este modo se seguirán de modo inmediato, por el personal experto, las evoluciones de toda la línea, dado que serán a su vez los padres de los cerdos HBI que se produzcan en la Granja.

  Pero Saprogal tiene previsto en su programa un interesante suministro de asistencia técnica En nuestro tiempo ya no se puede actuar empíricamente y con ensayos no siempre adecuados y racionales. La crianza del cerdo exige una auténtica investigación, cuyo curso hay que seguir en todo momento con cuidado y sentido de lo que se hace y para qué se hace. Para aumentar la productividad y conseguir la más alta calidad, los granjeros contarán con la ayuda técnica necesaria para que la crianza de lechones y de su ceba para el sacrificio estén presididos por el más cuidado sentido de la producción. De esta manera, aún dentro de un sector concreto y con adjetivos muy precisos, se contribuye a la formación técnica y a fomentar el interés por los aspectos tecnológicos de elementos sectoriales que merecen ser conocidos, pues sabido es que en nuestro tiempo la adaptación tecnológica es un patrimonio indeclinable, fundamental para el desarrollo y para el progreso.

  El hecho de que 127 excelentes ejemplares de raza porcina pura y óptima hayan llegado al aeropuerto nacional de Labacolla en Santiago de Compostela no es un hecho más o menos fortuito, producido por las leyes naturales de la economía, sino un intento racional, perfectamente previsible en sus consecuencias, porque se trata de insertarlos para potenciar y hacer sumamente efectivo en el programa sectorial trazado por Saprogal.

Paseando por Lesta

  Hoxe serei eu, en vez de Cristóbal Ramírez, quen propoña un roteiro curto e fácil polo centro da parroquia de Lesta.

 

  Podemos aparcar no lugar da Igrexa ao lado da igrexa de Santo André e contemplala por fóra. É pequena pero sobria e moi bonita. Tamén podemos admirar na casa contigua un hórreo sumamente peculiar con celeiro de pedra pero corpo de formigón de cor moi clara e tellado de lousa. En fronte está o tamén pequeno e coqueto local social e un estilizado cruceiro de pedra de gran valor artístico.

  Despois de ver os monumentos chega o momento de poñerse a andar. Unha recomendación: é aconsellable levar unha vara ou bastón porque hai uns cuantos cans soltos e aínda que ningún resultou agresivo sempre se intimidan máis facilmente levando algo na man.

 

  Comezamos a andar cara ao leste pola estrada. Non teremos problemas porque a circulación é escasa. A menos de 200 metros hai unha pista á esquerda que nos leva, se a tomamos, a un pequeno lugar chamado Campoleiro. Estamos a bastante altura (uns 320 metros) e á esquerda da pista vemos o castro uns 20 metros máis alto. Se miramos atrás, ao oeste, vemos unha fermosa paisaxe onde se alternan a cor verde clara dos prados e leiras de millo coa escura dos arboredos. Como a vía do tren cruza este terreo, con sorte poderemos ver algún deles pasando.

 

  Se no canto de ir a Campoleiro seguimos pola dereita chegaremos a Agromaior. Ao bordo da estrada, se nos fixamos, veremos un freixo e un tilo, árbores nada habituais na nosa comarca. Desde Agromaior hai outra pista que vai a Campoleiro. Nela o único algo rechamante é unha pequena plantación de bambú e un xigantesco carballo americano. Ah, e un can pesado e persistente nos seus ladridos.

  Continuando cara a Xermiñas vemos á esquerda a granxa da gandería Agramaior -con "a"- e pouco despois a primeira casa. Tamén vemos un lavadoiro e unha enorme granxa, ao parecer pechada porque está baleira de animais, da gandería del Río Deus.

  Uns 350 metros despois da granxa estamos no Couto. Aquí hai unha casa antiga restaurada cuns xardíns e un muro de peche espectacular. Collemos logo unha pista asfaltada pero bastante deteriorada que descende á dereita cara ao oeste e chegamos a Agrela. Aquí volve haber granxas como as de Martínez e Varela Fariña. A pista segue descendendo e pasa ao lado de Camiño, lugar onde hai un enorme can bastante máis tranquilo que o anterior.

 

  Despois dunha casa antiga en ruínas hai un regato que vai desembocar ao rego de Lesta, así que a vexetación espésase e pasamos por unha zona máis sombría. De súpeto a estrada divídese. Se seguimos recto e andamos uns 450 metros chegamos á Igrexa, o noso punto de partida. Sería un roteiro moi curto de 2,5 quilómetros.

  Pero imos coller a pista da esquerda que nos leva ata o Pazo. Á nosa esquerda queda a denominada Agra de Pedre. Poderiamos pensar que o nome Pazo é debido á unha casa vella de pedra, pero parece que non. Había unha edificación máis antiga, residencia dalgún sacerdote, que hoxe foi substituída por dúas casas modernas.

 

 

  Saímos do lugar, continuamos baixando ata a cota 275 e agora hai un xiro á dereita e unha forte subida. No medio de extensas leiras de millo estamos a chegar a Del, un lugar que só ten dúas casas. A de cor branca é a chamada Casa Xuncal e en fronte aínda resiste abandonada a anterior casa de pedra da familia Juncal.

  Ao cabo da esixente costa (andando 500 metros de distancia subimos 50 metros de altura) atopamos un pequeno lugar chamado as Pereiriñas e xa ao lado sen haber separación ningunha están as casas da Altiboia. Unha das últimas ten no patio un hórreo de 1935 bastante deteriorado pero cunha preciosa cruz de adorno.

 

 

  A pista volve bifurcar e á esquerda vese unha das casas dos Abeneiros pero seguimos á dereita cara á Cruz. Agora volvemos subir e vemos unha casa e un prado onde descansan apracibles unhas vacas ao aire libre. Pouco despois destaca un hórreo de granito con cuberta de tella plana. Ao lado o xa pechado Bar La Cruz e enfronte o camiño que vai ao castro e outro hórreo, este máis moderno (de 1959) pero tamén cunha bonita cruz de adorno. Andando outros 250 metros máis chegamos á Igrexa.

  Este roteiro tampouco é moi longo, uns 3,9 quilómetros, e aínda que hai un par de costas é moi accesible para case todo o mundo.

Fútbol nos anos 60

  A tempada 1960-61 foi o fin dos anos de gloria do Ordes. O 30 de abril de 1961 o equipo acadou un empate no campo do Coruxo, insuficiente para conservar a categoria. Comezou así a súa irregular travesía pola Serie A.

 

 

Na Tempada 1961-62 os equipos participantes eran os lugueses Calvo Sotelo de Pontes de Gª Rodríguez, Valle de Oro (Valadouro), Ribadeo e Foz acompañados do Órdenes, o Arenal de Santiago e o Barraña FC de Boiro. Ademais estaba o Deportivo B que xogaba pero que non computaba para a clasificación. O 27 de maio de 1962 finalizou a temporada co Calvo Sotelo e o Foz clasificados para competir na liguilla cos do sur e o Ordes nun meritorio 3º posto, aínda que a igualdade foi a nota predominante.

Na 1962-63 viñeron a SD Compostela, o Bergantiños de Carballo e o Noya. Seguían Calvo Sotelo, Ribadeo, Órdenes e Barraña. O Compostela non deu ningunha opción e gañou a categoria imbatido. O Ordes estivo mal e rematou nun triste 6º posto (de 7).

Na Tempada 1963-64 a gran novidade foi o Lugo-B, que tampouco computaba para a clasificación, e xa non estaba o Barraña de Boiro. Os equipos lugueses volveron a dominar mentres o Ordes e o Bergantiños loitaban por non quedar últimos. Para o recordo quedou unha humillante derrota por 11-0 o 22 de marzo no campo do Ribadeo. Esa penosa temporada o Ordes, que recibiu un 7-0 do Bergantiños na xornada final, quedou o último dos 7 equipos (aínda que sería 6º se non temos en conta ao Lugo-B), gañando un só partido, empatando outro e perdendo 10. Ademais meteu só 6 goles en 12 partidos e recibiu... 58! (o Bergantiños recibiu 31 e do resto dos equipos o máis goleado foi o Noya con 19).

 

A Tempada 1964-65 supuxo unha revolución. En lugar dos 7 equipos dos dous anos anteriores agora había 13, xa que se xuntaron con varios da Provincia de Pontevedra. Os desprazamentos eran máis longos pero había moitos más partidos e tamén moita máis emoción. Competiron o Ribadeo, Brigantium de Betanzos, Bergantiños de Carballo, Órdenes e Noya cos pontevedreses Marín, Estradense, Arcade, Gondomar, Bueu, Porriño, CD Silva de Vigo e Rápido de Bouzas tamén de Vigo. O final non foi demasiado emocionante porque o Brigantium e o Rápido de Bouzas foron moi destacados e xa tiñan acadado o ascenso antes da última xornada. Finalmente o meritorio campión foi o equipo de Bouzas (que non tiña xogadores profesionais). O Ordes, con moitos cambios, volveu a ser un equipo serio e quedou nunha excelente 4ª praza (aínda que a Wikipedia di que foi 5º) detrás do Bueu. Gañou 9 partidos, empatou 3 e perdeu 8, meteu 32 goles e recibiu un máis, 33.

Na 1965-66 o número de equipos subiu a 14. Eran practicamente os mesmos da tempada anterior menos tres (Brigantium, Rápido de Bouzas e Ribadeo) pero con 4 novas adquisicións: Foz, Calvo Sotelo das Pontes, Arsenal de Ferrol e Teucro de Pontevedra (tamén chamado Atlético Pontevedrés). Proclamouse campión o Arsenal de Ferrol e subcampión O Calvo Sotelo, que ascenderían á 3ª División. O Ordes volveu a ter unha campaña excelente, quedando 5º detrás dos devanditos, do Pontevedrés e da Estradense.

 

Na Tempada 1966-67 o Órdenes estaba acompañado de 11 equipos, a maioría de Pontevedra. Eran o Atlético Pontevedrés, Porriño, Choco, Vulcano, Gondomar, Marín, Silva, Milagrosa, Arcade, Estradense e Bergantiños. O comezo foi excelente e o 3 de xaneiro de 1967 o xornal La Noche publicou unha entrevista co presidente Antonio Concheiro e o secretario Carlos Espiñeira onde a pesar de que o primeiro recoñecera que quizais non lles beneficiase economicamente subir de categoría ambos os dous estaban moi ilusionados con esa posibilidade. O equipo estaba dirixido polo adestrador Alfonso e contaba con xogadores como o goleador santiagués Casado e o interior Machín (José Antonio Regueiro), motor do equipo.

En febreiro nun empate en Vigo co Vulcano o equipo formou con Seoane, Benigno, Adriano, Roberto, Vázquez, Pita, Amancio, Linares, Casado, Machín e Liste. A pesar do favorable resultado houbo medo porque volveron tres xogadores lesionados e non había profundidade no banco, pero afortunadamente ningunha desas lesións foi grave.

Despois dunha excelente campaña o Órdenes gañou 12 partidos, empatou 7 e perdeu só 3 con 54 goles a favor e 24 en contra. Logrou 31 puntos e o 2º posto detrás do Atlético Pontevedrés, acadando así o ansiado ascenso a 3ª División.

 

  O paso pola categoría foi curto e pouco brillante, pero esa xa é otra historia. De propina tedes aquí abaixo unha foto tomada con ocasión dun partido amigable que xogaron veteranos do fútbol ordense (dos que aínda viven algúns) no Nadal de aquel ano 1967.

 

Castro de Cestaños

  Cestaños é un pequeno lugar no norte da parroquia de Parada que tiña no ano 2023 só 10 habitantes. Non obstante no século XX foi berce de familias como os Ríos Raña, os Barreiro Prego, Fraga del Río ou Rama Regos. Aí viviu Estevo Rodríguez, o patriarca dos Estevos do Casal, e naceu Francisco Ríos Seoane, o personaxe máis famoso do lugar.

 

  Tamén é un lugar poboado desde tempos prehistóricos, como o demostra o castro que, contrariamente ao habitual, non está preto da aldea, senón na mesma aldea. Obviamente está moi alterado, mesmo hai tres edificacións no seu interior: dúas na zona oeste e unha vella casa completamente en ruínas no bordo leste. Conserva parcialmente o parapeto e pola zona sur e leste está bordeado por unha pista asfaltada. Ten forma ovalada, medindo de norte a sur uns 90 metros e de leste a oeste uns 110 metros, así que a súa superficie aproximada son 7.800 metros cadrados, ou sexa uns 12 ferrados.

 

 

  Non é o único resto arqueolóxico da aldea. A uns 80-90 metros ao noroeste da casa máis setentrional de Cestaños está o chamado Coto da Medorra, un antigo túmulo funerario duns 25 metros de diámetro e unha altura superior ao metro e medio que no centro presenta unha significativa fosa de 6 ou 7 metros de diámetro e medio metro de depresión, sinal evidente de ter sido "violada" a medorra. Tristemente iso está ocupado por un monte de eucaliptos  con abundante sotobosque de fieitos, así que é practicamente imposible apreciar todos estes detalles.

Os mércores mercado

   Calquera ordense menor de 60 anos sempre viviu a certeza de que o día da nosa feira é o mércores e o que é menor de 50 anos nunca coñeceu outro emprazamento distinto ao actual, a carón da canle do regato Mercurín.

 

  Pero isto non sempre foi así. Moi ao contrario: a feira de Ordes ten máis de 200 anos e durante a maior parte da súa historia celebrouse en domingo e no que hoxe son os denominados Parques Municipais.

  Isto non é nada excepcional. Cando apareceron as feiras nos séculos XVIII e XIX, un número importante, entre o 25 e o 35%, celebrábanse en domingo, e iso a pesar da oposición dunha parte do clero pola preocupación sobre a desafección na práctica do culto e polos excesos de todo tipo (especialmente os etílicos e sentimentais) que podían producir as aglomeracións feirais.

  Pero aínda así mantivéronse moitas destas feiras dominicais. Na nosa comarca a principios do século XX non só as había en Ordes, senón tamén na Silva, na Pobra (Mesía) e en Viladabade (Tordoia). Pero nos anos 60 houbo un cambio xeral nos costumes, seguindo modas estranxeiras. Unha delas era a chamada "Semana inglesa" que deixaba totalmente libres a tarde do sábado e o domingo completo ao traballador. A mediados dos 60 a maioría dos lugares onde había feiras dominicais decidiron cambialas de día. Non foi unha decisión doada porque houbo unha enorme oposición, especialmente na provincia de Lugo. Os contrarios á medida apelaban á tradición e ás posibles perdas económicas. 

 

  En Ordes este cambio tivo lugar en abril de 1967. O día 19 tivo lugar a primeira feira en mércores, evento que foi publicitado na prensa e con carteis por toda a vila e parroquias veciñas. Para darlle un maior realce programouse unha exposición de maquinaria agrícola e unha pequena festa na Alameda amenizada pola Banda Municipal de Padrón.

  Aínda que ao principio había dúbidas o cambio foi exitoso e o nivel de asistencia á feira de labradores, gandeiros, feirantes e compradores non se resentiu especialmente.

  Como curiosidade nos Parques Municipais estaba o edificio onde don Manuel Picallo daba clase aos alumnos varóns de 4º de Primaria. O mércores os nenos podían pasar os recreos deambulando tranquilamente entre as tendas dos feirantes ou contemplando as transaccións dos tratantes de gando.

 

A partir de ese momento os domingos deixaron de estar condicionados pola feira. O eixo pasou a estar na igrexa. A maioría das familias acudían a ela. Os nenos ían á cataquese mentres os adultos charlaban, logo todos oían a misa. Á saída as mulleres volvían á casa e os nenos corrían ao Chocolateiro ou á churrería de Pepita a gastar a paga semanal en cómics (Tío Vivo, Pulgarcito, Capitán Trueno, El Jabato...), en pequenos xoguetes como os sobre sorpresa ou en lambetadas. As mozas paseaban pola Alameda e os mozos e os homes adultos espallábanse pola multitude de bares que había, tomando varias roldas de cuncas de Ribeiro para logo regresar ás súas casas a comer. Pola tarde era o momento de ver a TV, xogar ás cartas e os afeccionados ao fútbol achegarse a Vista Alegre para ver o último partido do equipo.

O crime da Rúa Compostela

 

  Se en Ordes 2016 comezou con noticias divertidas como a etílica aventura de Manolo de Xaniño ou a saída ao mercado do colchón Smartress, a situación cambiou completamente en xullo cando apareceu un home morto en pleno centro da vila.

  A noite do sábado 16 ao domingo 17, aproximadamente ás 4.30, uns mozos que estaban de copas atoparon á entrada do aparcamento próximo á farmacia que hai na rúa Compostela o cadáver dun home que estaba sobre un gran charco de sangue debido a unha ferida de arma branca que lle segou a garganta, polo que todo apuntaba a que fose nese mesmo lugar onde se produciu o ataque que lle causou a morte.

  A vítima resultou ser Álvaro Paredes un dominicano de 24 anos residente en Alfonso Senra desde había uns anos e que volvera 5 días antes dunha viaxe ao seu país, acompañado da súa parella e unha filla de 2 anos de idade. Era bastante coñecido porque traballaba como porteiro en "La negra activa", un pub con apenas un ano de historia que había no campo da fería, moi popular entre toda a comunidade latina inmigrante pero que non tiña boa reputación porque se lle supoñía relacionado coa prostitución e o tráfico de drogas.

 

  Avisados os servizos de emerxencia, ao lugar acudiron patrullas da Policía Local e da Garda Civil, e posteriormente axentes da policía científica. Nun principio xa se pensou nun posible axuste de contas por tráfico de drogas e non se descartaba que o crime fose perpetrado por máis dunha persoa xa que Álvaro non mostraba sinais de terse defendido. Dado que nas inmediacións do consistorio producírase unha pelexa de madrugada os axentes tamén tomaron mostras das pequenas manchas de sangue que alí había, pensando que ese incidente podía estar relacionado co crime.

 Días despois o cadáver foi repatriado ao seu país e enterrado no cemiterio de Areoso, na cidade de San Francisco de Macorís. Bárbara Paredes Reinoso, a súa nai, foi a que pediu á embaixada o traslado do seu corpo. Declarou que o seu fillo tiña problemas de débedas con outras persoas, pero non sabía quen eran. En Ordes os seus amigos e familiares depositaron fotos, velas e flores no lugar do crime recordando a Álvaro.

 

  A investigación avanzou moi lentamente debido ao hermetismo dos ambientes nos que se movía a vítima. O caso complicouse aínda máis ao coincidir no tempo coa desaparición na Pobra de Diana Quer, o que obrigou a desdobrarse á brigada de Policía Xudicial do instituto armado na Coruña.

  Un par de anos despois do crime, púidose esclarecer a verdade. Grazas ao ADN achado descubriuse que o culpable era un colombiano chamado Julián Eduardo, que vivía en Santiago e que presuntamente vendía drogas a pequena escala. Así que o motivo era un dos que xa se supoñían: unha disputa polo territorio de venda, xa que a vítima tamén estaba implicada neste negocio.

  Julián Eduardo non tardou en estar considerado como o principal sospeitoso do crime. Despois de decenas de interrogatorios a persoas do círculo máis íntimo da vítima e a testemuñas presenciais da disputa que momentos antes do crime tivo lugar entre ambos os dous nun pub de Ordes era previsible que fose o criminal. Con todo, faltaba unha proba irrefutable. No corpo da vítima aparecía o ADN dun home, pero figuraba como descoñecido. A Garda Civil centrou entón os seus esforzos en lograr unha mostra xenética do sospeitoso para poder cotexala, Tras moitos esforzos, logrouna e o resultado foi o esperado: era de Julián Eduardo.

  Axudou a localizalo o feito de que este quedara cun dos dous teléfonos móbiles da vítima, o que permitiu seguir a súa pista de Santiago a Madrid e despois a Colombia.

  Con esa proba na man, ditaron unha orde de busca e captura contra o sospeitoso, que tras o crime fuxira a Colombia, país no que a Interpol e a policía colombiana localizárono na zona de Cali e detivérono en maio de 2018. Desde entón, estivo tramitándose a súa extradición a España, que finalmente foi concedida, o que permitiu que o sospeitoso comparecera nos xulgados de Ordes en maio de 2019 para ser interrogado por estes feitos.

 

 

  Quedou demostrado, aínda que el o negara, que esa noite baixou dun coche e por sorpresa, aproveitando o seu adestramento militar, atacou a Álvaro cun arma de 9 centímetros de lonxitude producíndolle unha ferida mortal no pescozo.

  O xuízo tivo lugar en outubro do ano 2020 (en plena pandemia de Coronavirus). O tribunal do xurado declarou culpable de asasinato ao acusado, Julián Eduardo V. T., para o que a Fiscalía solicitou unha pena de vinte anos de cárcere e indemnizacións económicas aos familiares. O fallo lido na sección primeira da Audiencia Provincial da Coruña resolveu con sete votos a favor da condena e só dous en contra. O xurado tamén acordou con esa mesma maioría de sete a dous votos que non procedía outorgar ao acusado nin a suspensión da condena nin solicitar o seu indulto debido á gravidade do delito cometido.

  Finalmente a sentenza da Audiencia Provincial da Coruña foi de quince anos de cárcere e unha indemnización de 265.000 euros en total a repartir entre a muller, a filla e a nai da vítima, alén de facerse cargo dos gastos que orixinou a repatriación do cadáver á República Dominicana e o enterro. Deses quince anos de prisión aos que foi condenado Julián Eduardo descontaríanlle o tempo que levaba en prisión preventiva, xa que ingresou no cárcere o 17 de maio do 2018 despois de ser detido en Colombia pola policía daquel país atendendo á orde internacional de busca e captura que emitiu a Interpol.

O ano 1967

  En 1967 o mundo seguía con expectación a carreira espacial entre os USA e a URSS. Os primeiros sufriron en xaneiro a morte de 3 astronautas ao incendiarse o Apolo 1 pero lograron a aluaxe da sonda Surveyor 3. Os rusos tamén sufriron a morte do cosmonauta Vladimir Komarov e o seu maior éxito foi chegar en outubro coa nave Venera 4 ata Venus.

Seguía habendo probas nucleares e China uniuse ao club facendo estalar a súa primeira bomba de hidróxeno en xuño.

 

  Nos Estados Unidos a guerra de Vietnam centraba a atención con multitudinarias protestas en varias cidades e o auxe do movemento hippy. En Nicaragua chegaba ao poder Anastasio Somoza e en Bolivia morría Ernesto Che Guevara, convertido ao instante en mártir da esquerda de salón. En África Biafra, a rexión sudoriental de Nixeria, declaraba a súa independencia en maio e pouco despois iniciaba unha guerra inútil que duraría 3 anos, causando un millón de baixas e deixándoa arrasada e morta de fame.

  Europa sobresaltouse en abril cun golpe de estado en Grecia, comezo da chamada Ditadura dos Coroneis. En Asia Suharto arrebatáballe o poder a Sukarno en Indonesia, China enviaba o seu exército ao Tíbet e Zakir Hussain era o primeiro musulmán en chegar á presidencia na India. Pero a maior conmoción foi a Guerra dos 6 Días. Despois de varias provocacións do dirixente exipcio Nasser os israelís atacaron a Xordania, Siria e Exipto o 5 de xuño. O día 10 acabou esta guerra lóstrego cunha humillante vitoria de Israel que conquistou Cisxordania -incluída a parte oriental de Xerusalén-, o Golán e o Sinaí.

  Noutros ámbitos destacou o primeiro transplante de corazón na Sudáfrica do Apartheid, realizado polo cirurxián Christiaan Barnard, o descubrimento do Kenyapitecus africanus por Louis Leakey e o do primeiro Púlsar (estrela pulsante) por Bell e Hewish.

 

En 1967 García Márquez publicou a monumental "100 años de soledad". Foi un ano de grandes películas como The Graduate ou The Jungle Book e de series de TV tan míticas como The High Chaparral, Ironside, The Invaders ou The Prisoner. Igualmente na música foi un ano inesquecible pois apareceu a obra magna Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (con Hello goodbye), pero tamén Respect de Aretha Franklin ou o disco debut do grupo The Doors.

 

  España respondeu á crise devaluando a moeda (co cambio 1$ = 70 pesetas) e establecendo o salario mínimo en 2.880 pesetas. Isto beneficiou ás exportacións e ao turismo. Seguía o crecemento e a construción era vertixinosa (cada dous minutos comezábase unha nova vivenda nalgún recuncho do país), nacendo así edificios emblemáticos como as Torres Blancas de Madrid. En política entrou en vigor a Ley Orgánica del Estado e naceu o 11º goberno, con Carrero Blanco como vicepresidente, mentres os aperturistas apenas sacaron a Ley de Libertad Religiosa en xuño. Aínda que se tomaron medidas como traspasar os sumarios das manifestacións estudantís á xurisdición militar ou declarar ilegal a Comisións Obreiras, de portas para fóra houbo unha apertura artística e deportiva cara ao bloque socialista.

  No eido da cultura 1967 foi o ano no que Miguel Delibes publicou "5 horas con Mario". No cine destacou Peppermint frappé de Saura, aínda que máis comerciais foron comedias como Las que tienen que servir ou películas con cantante como El padre Manolo ou Al Ponerse el sol. Na TV impactou "La vida" de Alfredo Amestoy. No campo musical, ademais de Los Brincos e Los Bravos era o tempo de Raphael con "Hablemos del amor" ou "Mi gran Noche" pero tamén o petaba a versión española de "Puppet on a string" coa que Sandie Shaw gañou Eurovisión ese ano.

Galicia continuaba o seu desenvolvemento, sempre menos firme que o nacional. Ese ano instalouse Elnosa en Lourizán (aínda que empezaría a funcionar en 1968) e subiron de categoría os 3 aeroportos (Lavacolla a 1ª categoría e Alvedro e Peinador a 2ª). O Ferrol, a cidade máis industrializada concentraba tamén a maioría dos conflitos sociais con algunhas manifestacións e folgas de certa consideración. 1967 rematou coa morte natural do guerrilleiro Curuxás, que levaba anos fóra de actividade e a fusión do xornal La Noche con El Correo Gallego.

 

En Ordes cambiou o día da feira e desde ese ano os domingos serían días de misa e descanso, nada máis. Tamén se pavimentou a Alameda, talando a primeira ringleira de plátanos para aparcadoiro, e naceu a "Academia de Arriba" no edificio do Cárcere.

XANEIRO: Ángel Concheiro Iglesias oficial mayor do Concello da Coruña. O día 16 morreu o barbeiro Segundo Ferreiro del Río, pai de Ramón o Practicante.

FEBREIRO: Meritorio empate do Ordes co Vulcano en Vigo (2-2). O día 6 morreu Dolores Sueiro Pena aos 67 anos en Leira.

MARZO: A prensa recoñecía que as augas do Lengüelle estaban contaminadas a causa da minería do titanio, o que reducía o seu potencial pesqueiro. Trasladado á notaría de Ordes desde Valadouro José Anino Garrido. Morreu Dolores Vidal del Río.

ABRIL: O día 12 chegaron nun DC-4 a Lavacolla 127 cochos de raza selecta con destino á granxa do Mesón do Vento. O día 19 comezou a feira os mércores. O equipo de fútbol acadou o ansiado ascenso a 3ª División. O 26 moreu María Lens Bello.

MAIO: Accidente dunha avioneta francesa no Mesón do Vento. O Ordes perdeu 0-2 co Compostela. Homenaxe a Viriato. O día 15 morreu Carmen Gestal García, viúva de Ricardo Varela Franqueira, aos 87 anos en Mercurín.

XUÑO: Homenaxe ao soldado Lois. O día 24 morreu José Ríos del Río, marido de Antonia Grela Couselo, aos 61 anos, e o día 29 Antonio Patiño Sánchez aos 72 anos en Beán. Resolución para o inicio do abastecemento de auga en Ordes.

XULLO: Autorizado Ramón Sánchez Couto, propietario de Electra Maruxa, a ampliar a súa rede eléctrica. Morreron Claudina Amor Rivas e María Barreiro Costa, muller de Antonio Ríos Raña, aos 91 anos.

AGOSTO: Festas nunha Alameda pavimentada. Morreron Andrés Bouzas Boga aos 73 anos no Mesón do Vento e, en accidente de tráfico, Jaime Veiga Raña de 20 anos, traballador da Caixa de Aforros, xogador do Sigüeiro FC e correspondente de La Noche.

SETEMBRO: Mª Carmen Ríos Morales, 1ª directora da "Academia de Arriba", CLA dependente do Instituto Arzobispo Gelmírez de Santiago. O Ordes iniciou cunha derrota 3-1 en Santiago fronte ao Compostela o seu retorno á 3ª División. Morreron o mozo de 26 anos Luis Caamaño Boquete, empregado da RENFE, e María Ramos, viúva de Soneira, aos 81 anos.

OUTUBRO: Derrotas en Ordes diante do Fabril (1-2) e o Gran Peña (0-1). Celebrouse en Ordes o partido Vioño-Ciudad Jardín onde o dianteiro Suso do Vioño sufriu unha rotura de tibia. Morreu Manuel Souto Ferro (1882-1967) patriarca dos Soutos do Bidueiro.

NOVEMBRO: Morreu Marcelina Carabel, muller do xuíz comarcal de Ordes Juan Naya Zapata. Sería soterrada en Bergondo. O día 28 morreu José Mosquera Bello, o patriarca dos Mosqueiras da Costa, aos 75 anos.

DECEMBRO: O Ordes empatou 1-1 co Lugo. O día 12 morreu José Rey García aos 77 anos e o 29 o veterinario Ismael Arcos Prado aos 68 anos.