Poboación da comarca en 1836

 

  Velaquí os datos de poboación da comarca no ano 1836, cando se constituíron os concellos tal como hoxe os coñecemos.

  Debo recordar de novo que os censos de todo o século XIX son de moi escasa fiabilidade (normalmente estaban un pouco inchados), así que non tomedes estes datos ao pé da letra.

 

1835-1836  Poboación da comarca de Ordes
Abellá 385 (30)	Céltigos 130 (35)	Numide 62 (10)
Aiazo 220 (44)	Cerceda 440 (32)	Olas 415 (54)
Albixoi 275 (36)	Cumbraos 215 (24)	Ordes 319 (32)
Andoio 211 (32)	Chaián 368 (47)	Oroso 364 (36)
Ánxeles 415 (55)	Deixebre 105 (21)	Papucín 280 (41)
Anxeriz 320 (20)	Encrobas 975 (42)	Parada 200 (16)
Añá 255 (51)	Frades 198 (21)	Pasarelos 180 (41)
Ardemil 750 (34)	Gafoi 520 (92)	Pereira 248 (22)
Barbeiros 235 (17)	Galegos 130 (19)	Poulo 405 (50)
Bardaos 349 (37)	Gándara 120 (17)	Queixas 669 (30)
Bascoi 155 (14)	Gorgullos 291 (13)	Restande 300 (43)
Beán 212 (24)	Lanzá 180 (36)	Rodís 600 (22)
Benza 109 (12)	Ledoira 210 (49)	Senra 208 (25)
Berreo 180 (24)	Leira 490 (32)	Tordoia 60 (19)
Boado 225 (31)	Leobalde 59 (12)	Trasmonte 200 (26)
Bruma 65 (32)	Lesta 102 (8)	Trazo 109 (11)
Buscás 400 (30)	Marzoa 190 (30)	Vilouchada 89 (12)
Cabaleiros 462 (29)	Meirama 225 (19)	Viladabade 450 (24)
Cabrui 126 (9)	Mercurín 210 (14)	Vilamaior 336 (36)
Calvente 155 (36)	Mesía 375 (26)	Vilarromariz 200 (29)
Campo 107 (9)	Mesos 110 (22)	Visantoña 255 (22)
Cardama 223 (40)	Moar 368 (49)	Vitre 255 (25)
Castelo 103 (15)	Montaos 283 (26)	Xanceda 350 (21)
Castenda 84 (6)	Monzo 170 (27)	Xavestre 223 (13)
Castro 115 (25)	Morlán 89 (9)	Xesteda 240 (14)

 

  Nesta lista falta Santa Susana de Arcai que entón era parroquia de seu e tiña 92 habitantes. Tamén era unha parroquia independente Faramilláns pero a súa poboación aparece integrada na de Buscás.

  Como podedes ver, a parroquia máis poboada era As Encrobas. Conservaría esa posición todo o século XIX pero sen medrar (en 1873 tería 5 habitantes menos). Ardemil e Rodís eran respectivamente a 2ª e 3ª parroquia máis poboada, grazas fundamentalmente á súa gran extensión. Ordes aínda era superada por Poulo  e non estaba entre as 12 parroquias máis poboadas, pero o efecto de ser capital de partido pronto se notaría e en 1873 xa sería a 2ª detrás das Encrobas e a 1ª en densidade de poboación.

  Tordoia e Numide, ambas as dúas do concello de Tordoia, eran as parroquias menos poboadas, se ben Castenda (Tordoia), Lesta (Ordes), Morlán (Trazo), Cabrui (Mesía) e Campo (Trazo) eran as de menor densidade.

 

POBOACIÓN por CONCELLOS e DENSIDADE en 1835-36
Cerceda: 3.149 (34 hab/km2) Mesía: 2.751 (30 hab/km2) Oroso: 2.360 (38 hab/km2) Trazo: 1.847 (30 hab/km2)	Frades: 3.061 (42 hab/km2) Ordes:   4.190 (38 hab/km2) Tordoia: 2.440 (25 hab/km2) Comarca: 19.798 (34 hab/km2)

 

  Val do Dubra (entón denominado Santiago de Buján) tiña 3.381 habitantes e era o 2º concello máis poboado de todo o partido xudicial, que con el chegaba aos 23.179 habitantes.

 

EVOLUCIÓN DA POBOACIÓN NO SÉCULO XIX
	1842	1857	1860	1877	1887	1897	1900
Cerceda	2.739	4.130	3.854	4.270	4.952	4.962	4.859
Frades	2.806	3.256	3.289	3.209	3.238	3.436	3.398
Mesía	2.635	3.948	3.909	4.179	4.073	4.662	4.331
Ordes	3.900	6.059	5.827	5.989	6.509	6.486	7.594
Oroso	2.321	3.107	3.073	2.979	3.029	3.234	3.300
Tordoia	1.869	3.145	3.297	2.817	3.674	3.788	3.842
Trazo	1.979	3.473	3.526	3.724	3.573	3.801	3.754
COMARCA	18.249	27.118	26.775	27.167	29.048	30.369	31.078

Poboación de feito   Poboación de dereito

Toponimia de Parada

 

PARADA: segundo Cabeza Quiles, os topónimos Parada significan ‘sitio de parada ou descanso’. Aluden sempre a lugares onde viaxeiros e gando facían unha escala e están vinculados normalmente a camiños tradicionalmente importantes. Aquí probablemente houbo unha desta rutas e unha pousada (mansio) parata. Na veciña parroquia de Leobalde tamén atopamos o topónimo Paradela, o que reforza a hipótese de que houbese unha vía moi antiga que pasase por ambos os dous lugares.

 

Carballeira: abundancial de carballo (palabra que provén da forma prerromana carva), bosque de carballos.

Castenda: abundancial de castiñeiro coa terminación -enda. A palabra castaña ven do grego kastanon a través do latín castanea.

Castro: procede da voz latina castru ‘campamento fortificado’. En Parada o lugar está practicamente pegado ao antigo castro, cousa que noutras parroquias de Galicia non sucedeu, situándose a aldea a certa distancia mentres o enclave orixinal quedaba no imaxinario popular como un sitio máxico onde podía haber túneles secretos, mouros, fadas e tesouros.

Cestaños: é un topónimo derivado da palabra "cesto" que ven do latín cista. En principio sería lóxico supoñer que aí había unha plantación de vimbios cos que se fabricarían eses devanditos cestos, pero parece haber unha relación coa construción dos castros porque tanto A Cesteña (Vilamaior) como Cestaños están próximos a un castro. A maioría dos castros da nosa zona teñen murallas térreas e non de pedra, é dicir, están "feitos a cestos" ou "baleirando cestos" e aí podería estar o sentido do topónimo, tal como podedes ver no blog Aldeias de Ordes.

Estación: este topónimo é dos máis modernos pois data de principios do século XX. Está obviamente relacionado coa vía férrea, procedendo do latín statione ‘lugar de estancia’, e á súa vez esta palabra procede do verbo stare ‘estar’.

Fontenlas: diminutivo de fonte en plural.

Grela: Agrela deriva de agra mediante o sufixo diminutivo correspondente ao latín -ĕllu / -ĕlla, que dá en galego -elo / -ela. Como este sufixo deixou de ter rendemento xa na Idade Media, substituído por -iño / -iña, podemos interpretalo como sinal da antigüidade dos topónimos que o conteñen. A documentación galega medieval en latín rexistra topónimos como este coa grafía latina agrella ou coa actual: “illas lareas de Agrella” (1072, Braga), “Agrela cum uno serviciali” (1144, Carboeiro). Igual que sucede noutros topónimos o a- inicial do substantivo agrela puido ser interpretado como artigo feminino e producir a deglutinación ou separación en dúas palabras.

Pazo: o nome da capital parroquial provén do latín palatiu, casa nobre e señorial. Neste caso claramente referido á denominada Casa grande da familia del Valle.

Ponte Quinín: Viría dunha Ponte Quinnini, ou Ponte de Quindinus, nome composto do elemento kinth ‘proxenie, estirpe’ coa desinencia -in.

 

Pontraga: Deriva de "Ponte da Agra" que, ao perder a preposición, converteuse en "Ponte Agra", logo produciuse unha asimilación quedando unha única palabra "Pontagra". Finalmente houbo unha metátese e quedou definitivamente transformada na actual Pontraga. Todo este proceso é moi antigo porque hai referencias ao topónimo xa no século XVI. Ver Toponimia de Numide e Leobalde.

Rebordelos: derivado de reboredo (do latín roboretu 'carballeira') co sufixo diminutivo -ellos e síncope da vogal pretónica.

Rego: A palabra deriva do latín riguu ‘pequeno caudal de auga’.

Valiño: diminutivo de valo ou sexa un ‘valado ou parapeto que cerca unha leira ou un campo’. A palabra procede do latín vallu.

O colchón chivato

   Pouco despois de que Ordes saltara á fama polas etílicas andanzas de Manolo de Xaniño, volveu ser noticia nacional en abril do ano 2016.

  A responsable foi unha ata entón descoñecida empresa chamada Durmet SL que lanzou un colchón ao que chamou Smartress ("colchón intelixente"). E si, era tan intelixente que sabía cando unha parella realizaba o acto sexual enriba del. Para chamar máis a atención o lanzamento tivo lugar na rúa Serrano "a máis infiel de toda a capital, segundo as últimas filtracións da web Ashley Madinson" e ademais para rizar o rizo no Día Internacional do Bico (13 de abril).

 

  José Antonio Muiño, xerente de Durmet, explicou que eran unha empresa pequena e querían destacar combinando descanso e tecnoloxía. A idea xurdiu cando viron nunha enquisa que os españois eramos os máis infieis de Europa cunha media de 2,3 infidelidades ao ano. Así que o enxeñeiro Iván Domínguez púxose mans á obra e creou o que a prensa denominou "colchón anticornos", expresión incorrecta porque non impedía os cornos, só avisaba de que se producían.

  A explicación científica era que integraba 24 sensores ultrasónicos, repartidos en catro filas e seis columnas, capaces de medir a presión e o ritmo que se exercía sobre diferentes puntos do colchón. Se resultaba que coincidían co algoritmo do acto sexual, saltaba unha alerta inmediata ao móbil do desconfiado propietario. Non había confusión posible con outras situacións da vida cotiá como que os nenos ou o can saltasen encima da cama. Hai uns patróns de ritmo (velocidade, intensidade e frecuencia determinada) inherentes ao acto sexual.

  Muiño encomiaba o produto: «É moi discreto, porque nin sequera o que o monta sabe que leva eses sensores, nin tampouco o que o usa, só o que o compra. Por fóra non se nota nada. Aparentemente é como calquera outro colchón, e así ten que ser, claro. Senón sería un desastre». Obviaba que sería inútil se a infidelidade se producía en calquera outro lugar.

  O colchón custaba 1.500 euros, nada menos. Non sabemos se foi un éxito ou non, pero polo menos deu de que falar.