martes, 10 de febrero de 2026

Parroquias de Oroso en 1607

   Jerónimo (ou Géronimo) del Hoyo foi un relixioso castelán que desde 1603 visitou e documentou a arquidiocese de Santiago de Compostela en nome do arcebispo Maximiliano de Austria. Levou a cabo unha descrición das parroquias, vilas, cidades, hospitais e fortalezas, que deixou recollida no libro Memorias del Arzobispado de Santiago de 1607. Aquí tedes os textos -no idioma orixinal- sobre as parroquias de Oroso (que entón aínda non existía como concello), oito do Arciprestado de Barbeiros e tres do de Berreo de Arriba.
 
SANTO TOME DE VILLAROMARIZ, ANEXO A SAN MIGUEL DE GANDARA
  Esta felegresía tiene treinta feligreses*. Los fructos todos a la cura, que valdrán cinquenta cargas de todo pan, sin el beneficio de Gándara que anda anexado con este; después que se fué a Castilla uno de Vallejo que lo tenía por si y murió. Presentación del arçediano de Cornado*. La fábrica tien un lugar que anda arrendado en dos cargas y medio de centeno y lo trae arrendado Juan de Mosquera de Miraz, escribano.
 
SANTA MINIA DE MARÇOA, ANEXO A LA CAPILLA Y COLLEGIO DE SANTI SPIRITUS
  Esta felegresía tiene treinta y un feligreses. Los frutos se hacen dos partes: la una y un desmero los racioneros (fol. 369, r.) y la otra por sincura patrimonial, Juan Rodríguez de Tasende, Procurador y los herederos de Pedro Suárez. Vale la parte de Santi Spiritus, que es la cura, veinte cargas de todo pan y ponen capellán. La fábrica tiene unas leiras que le dan cinco ferrados de trigo y trece de centeno y dos reales en dinero. Hay una capilla, dentro, en el coro al lado del Evangelio con vocación de San Pedro, la qual fundó Bastián Fresco y no la dotó. Está al cargo de Juan Rodríguez de Tasende, como hermano del dicho Bastián Fresco.
 
SAN JUAN DE CALVENTE       
  Esta felegresía tiene dies y ocho feligreses. Los fructos todos a la cura que valdrán veinte cargas de pan. Presentación del monasterio de San Martín. La fábrica tiene ciertas heredades que le rentan que le rentan cinco ferrados y medio de pan. Hay una hermita de Nuestra Señora de Grabanza cerca del Naruço. Está decente; no tiene más de un altar en el qual dize el retor hay devoción de venir sacerdotes a dezir misa los sábados de la Quaresma (fol. 369, v.).
 
SAN MAMED DE LOS ANGELES, ANEXO A CALVENTE
  Esta felegresía tiene quarenta y ocho feligreses. Los frutos se hacen tres partes: las dos y un desmero y las dos partes del Iglesario llieva la cura y la tercia parte del iglesario nuestra dignidad. Vale la parte del retor treinta y quatro cargas de todo pan. Presentación del monasterio de San Martín de Santiago. La fábrica tiene ciertas heredades en doze ferrados y medio de centeno y seis ferrados y medio de trigo y medio ferrado de millo y un real en dinero.
 
SAN ROMAN DE PASARELOS 
  Esta felegresía tiene diez y ocho feligreses. Los frutos se hacen tres partes: la una y un desmero llieva la cura, que valdrá como ocho cargas de todo pan y la otra nuestra dignidad y la otra unos legos que llaman Pontes. La fábrica tiene cinco ferrados de trigo de renta. 
 
SANTA EULALIA DE SENRA
  Esta felegresía tiene treinta y cinco feligreses. Los fructos se hazen seis partes: las cinco y dos dezmeros llieva la cura y la sexta llieva nuestra dignidad. Vale la parte de la cura sesenta cargas de pan. Presentación del Conde de Altamira. La fábrica tiene de renta quince ferrados de trigo y tres de centeno de ciertas leiras. En una piedra questá en esta iglesia está escrita (fol. 370, v.) las letras siguientes:
            ERA MCX.C. VIIII.
EGO. JOANES. PETRI. LEVITA INFELIX. PECATOR. RESTAURAVI CUM AD IUTORIO DEI.
 
 
SANTA MARIA DE CARDAMA
  Esta felegresía tiene treinta y cinco feligreses. Los frutos se hacen tres partes: las dos y un desmero la cura, que valdrán como quarenta cargas de todo pan y la tercia llieva el Collegio de Santiago y dizen por el Collegio de San Gerónimo, cuya es la presentación. La ábrica tiene ciertas heredades que rentan veinte y ocho ferrados de trigo y dos de centeno, medio real en dinero, la mitad de una vaca y de una becerra.
 
SAN MIGUEL DE GANDARA, ANEXO DE SANTO THOME DE ROMARIZ
  Esta felegresía tiene veinte y dos feligreses. Los frutos se hacen tres partes: las dos y un desmero llieva la cura, que valdrá dies y ocho cargas de pan y la tercia el conde Altamira. Presentación de nuestro Cabildo y llieva por ello quatro cargas de patronazgo. La fábrica tiene solo tres reales de renta de unas leiras (fol. 372, r.).
 
SAN ESTEVO DE TRASMONTE
  Esta felegresía tiene treinta feligreses. Los fructos se hazen tres partes: las dos y un dezmero la cura y la tercia el collegio de Santiago. Presentación de legos de tres lugares de la felegresía. La fábrica tiene de renta cinco reales de trigo y dos de centeno.
 
SAN MARTIÑO DE OROSO
  Esta felegresía tiene treinta y tres feligreses. Los fructos se hazen dos partes: la una y un dezmero llieva la cura y la otra el Conde de Altamira. Vale la parte del retor veinte y tres cargas de todo pan. Presentación del Conde de Altamira. La fábrica tiene ciertas heredades que suelen andar en seis ferrados de pan.
 
SANTA MARIA DE DEIXEBRE
  Esta felegresía tiene veinte y quatro feligreses. Los fructos se hacen seis partes: las tres  y un dezmero y la dos el Conde de Altamira y la sexta es sincura collativa y anda en litigio entre un hijo del secretario Parga y otro. Vale la parte del retor veinte cargas de pan. Presentación del monasterio de San Martín y de su forero en su nombre. La sincura es de presentación de legos. La fábrica tiene de renta nueve ferrados de centeno y quatro reales. Andaba arrendada una leira y dicho un Juan Botana que la traia y que la dexara luego a la iglesia y que no le pidiesen renta atrasada (fol. 389, r.). 
 
* Jerónimo del Hoyo rexistrou a poboación en feligreses, vecinos, fuegos ou casas, non en habitantes individuais. Deste xeito hai que usar un índice de conversión que os demógrafos (aínda con dúbidas) acostuman fixar en 4,5 habitantes por casa ou veciño. Por exemplo, 10 veciños serían 45 habitantes.
* Cornado: Os arciprestados estaban agrupados en entidades superiores chamadas arcediagados (arcedianatos en castelán). O arcediagado de Cornado incluía 9 arciprestados que tiñan un total de 187 igrexas, entre eles os tres da comarca de Ordes, Berreo de Arriba (18), Berreo de Abaixo (22) e Barbeiros (36), máis Bama (12), Piloño (19), Insua de Loño (9), Benvexo (18), Ferreiros (20) e Sobrado (25).

sábado, 7 de febrero de 2026

A odisea dos irmáns Fraga

   Nos anos 60 a emigración a América foi substituída pola emigración a Europa. Miles de mozos españois, e entre eles moitos galegos, marcharon a Alemaña, a Suíza e en menor medida a Francia ou ao RU buscando uns soldos que lles permitisen aforrar e volver a Galicia onde logo montarían un pequeno negocio co que vivir máis desafogadamente.
  Diso dan fe os moitos bares con nomes como Zurich ou Ginebra (ou Chaussy!) que poboaban a xeografía galega. Moitos acadaron ese soño e outros presumiron de logralo vindo durante o verán conducindo coches co D alemán ou a bandeira suíza na matrícula.
  Pero outros non tiveron tanta sorte e sufriron malas experiencias. Esta historia entra nesa segunda categoría.
 
  No lugar de Cestaños viviron Manuel Fraga Castro (1908-1983) e Manuela del Río Botana (1908-1985), matrimonio que tivo 3 fillos: Manuel, Hipólito e Juan Jesús.
  En xuño de 1962, cando tiñan 27 e 24 anos respectivamente, Manuel e Juan Jesús, como tantos outros mozos, decidiron emigrar a Suíza cheos de ilusión. Ao principio as cousas non lles foron mal, pero logo Jesús caeu vítima dunha enfermidade mental. Manuel coidábao como podía, pero vendo que Jesús empeoraba cada día que pasaba en Suíza, decidiu volver con el á casa familiar en Parada.
  O 19 de decembro de 1963 ambos os dous colleron o tren acompañados de moitos outros emigrantes (entre eles varios amigos seus) que volvían para pasar as vacacións do Nadal en Galicia.
  Pero non só estaba enfermo Jesús. A Manuel a tensión de tanto tempo coidando do seu irmán tamén lle pasara factura e tivo un ataque de tolemia. En Lyon metéuselle na cabeza que o tren non viaxaba na dirección axeitada e a pesar dos esforzos dos compañeiros por detelo, saíu do tren completamente alterado.
  En xaneiro a familia tivo noticias del. Resulta que estivo vagando sen rumbo por varias cidades francesas ata que en Perpiñán foi recollido en estado de inconsciencia pola policía francesa e internado no hospital da cidade. Afortunadamente reaccionou ben ao tratamento e xa recuperado escribiu aos seus pais para informalos. Pero el non sabía que pasara co irmán menor.
  Manuel Fraga, que entón contaba con 56 anos, cheo de angustia informou a Policía coruñesa dos feitos a mañá do 4 de xaneiro, rogando que fixesen todo o posible por localizar a Jesús, a quen supoñía perdido nalgunha cidade de Francia.
  O día que iniciou tan mal cambiou de signo coa chegada de Manuel, a quen fora a buscar a Francia Manuel Ríos Raña, un amable veciño de Cestaños. Pero non parou aí a alegría porque por fin a familia tivo noticias do fillo menor.
  Antes de que a Policía contactase coa Interpol un hospital psiquiátrico de Xirona informou que alí estaba internado Jesús, seguramente entregado polas autoridades francesas.
 
  Así acabou felizmente esta historia. Os dous irmáns volveron a Galicia e viviron longos anos. Manuel permaneceu solteiro. Juan Jesús casou con Flora Caamaño del Río coa que tivo dous fillos. Morreu en 2021 con 82 anos de idade e está soterrado en Pastoriza (Arteixo).

martes, 3 de febrero de 2026

Informe meteorolóxico 2025

  A nivel mundial o ano 2025 foi o 3º máis cálido, só 0,01º por detrás de 2023 e 0,13º do 2024 que (de momento segue a ser o ano máis cálido coñecido).
  Ademais da suba das temperaturas, máis pronunciada canto máis preto dos polos se fagan as medicións, tamén foi moi preocupante a concentración de dióxido de carbono que volveu a marcar un máximo histórico en 2025. Nada menos que 426 partes por millón (ppm), un aumento do 1,1 % respecto ao 2024. Teñamos en conta que cando comezou a medirse, en 1958, roldaba as 315 ppm. É dicir, sufrimos un aumento de máis de 110 ppm desde aquela data.
 
 
TEMPERATURAS
   En Galicia 2025 foi o cuarto ano máis cálido desde 1961 (despois do 2023, 2022 e 2024), cunha temperatura media de 14,7ºC (1,1º por riba da media).
  Todas as estacións tiveron temperaturas algo máis altas do normal, pero foi en verán cando máis destacaron, xa que foi o máis cálido desde que existen rexistros. Houbo dúas ondas de calor en xullo e agosto (cando antes o normal era unha cada tres ou catro anos). Non obstante sobresaíu o mes de xuño -no que tecnicamente non houbo unha onda de calor propiamente dita- que foi o máis cálido da historia con 20,5ºC (unha anomalía de 2,8º sobre a media). En xullo (1,3º sobre a media) houbo récords históricos como os 42,8º de Vilamartín de Valdeorras. En agosto (1,9º sobre a media) tamén foi significativa a duración da onda de calor que se prolongou 16 días.
  Esas temperaturas tan altas e unha primavera chuviosa provocaron que medrara unha abundante vexetación que ardeu en agosto con lumes explosivos contra os que foi dificilísimo loitar. Houbo preto de 1.500 incendios que queimaron unha superficie de case 120.000 hectáreas.
 
 
PRECIPITACIÓNS
  Foi un ano bastante húmido, sendo a precipitación media de 1.524 litros por metro cadrado, un 18 % máis do normal.
  A pesar de comezar bastante mollados cun mes de xaneiro extremadamente húmido e un abril tamén moi chuvioso, de xuño ata mediados de outubro caeu moi pouca auga. 
  E de repente... o diluvio. En novembro rexistráronse 422 litros por metro cadrado, unha auténtica barbaridade.
 
  Está claro que o orballo tradicional está a ser substituído por precipitacións máis concentradas no tempo e máis intensas. E por tanto tamén máis perigosas porque isto aumenta exponencialmente o risco de inundacións e danos.
  Na comarca de Ordes os tres concellos centrais (Cerceda, Ordes e Oroso) foron os que menos precipitacións rexistraron (entre 1.600 e 1.800 litros por metro cadrado ao ano) e aínda así foron altas. Mesía e Frades superaron os 1.800 e nas zonas máis occidentais de Tordoia e Trazo caeron máis de 2.200 litros.

viernes, 30 de enero de 2026

Área recreativa do Socorro

   No xornal La Voz de Galicia aparecen habitualmente uns artigos de Cristóbal Ramírez onde descobre lugares naturais pouco coñecidos e interesantes para percorrer a pé ou en bicicleta. Hai varios deles dedicados ao concello de Ordes. Este foi publicado o 21 de decembro de 2025.
 
 
  Poco a poco se ha ido perdiendo aquel ánimo familiar y pandillero (en el mejor de los sentidos) de ir a pasar el día a algún lugar bonito y tranquilo, con la fiel compañía de la ensaladilla en la fiambrera (antecesora del táper) y/o la empanada. Se ha ido perdiendo por mil y una razones, entre ellas el gran poder de atracción de las ciudades (y sus centros comerciales). Y esos enclaves a veces minúsculos empiezan a caer en el olvido.
   Algo de eso, o mucho, le sucede al área recreativa de O Socorro, municipio de Ordes, lugar de gran belleza y fácil acceso pero que en absoluto está concurrido. La referencia es Vilamaior, a la izquierda según se circula de Ordes a A Lanzá, entre el túnel de la autopista y el puente del río Samo, al lado del punto kilométrico 6.
  Procede plantarse en O Coto, un grupo de casas que solo dista 300 metros de la iglesia parroquial, puesta por cierto bajo la advocación de Santiago. Ahí la recomendación es dejar el coche para descender sumergiéndose en un túnel de árboles por una pista ancha de tierra aunque luego recupera el asfalto. O Coto dista del área recreativa tan solo 600 metros y en descenso, de manera que se trata de un muy pequeño paseo.
 
  El parque infantil, no muy grande pero sí en buen estado, carece de la sombra que abunda en sus alrededores, con el carballo mandando y algún eucalipto aquí y allá, ahora este en franca minoría y cuya expansión sería bueno frenar con el fin de mantener el enclave con el mucho encanto que posee. Mesas y bancos y entorno que se adecenta al comienzo del verano, incluso cortando la hierba en la zona más frecuentada, alegran la vista. Ejemplar el uso de madera para unas barandillas que dan seguridad a todos.
  Al otro lado de la pista se extiende un campo con fuente —prácticamente seca el pasado estío— y una capilla de mampostería con un curioso balcón muy bien integrada en el paisaje pero que carece de valor artístico, si bien históricamente lo tiene, y en cantidad, porque está ligada a tradiciones y festejos de las generaciones anteriores, muy vinculadas al trabajo de la tierra. Una placa pone las cosas en su sitio: la recuperación del entorno tuvo lugar a principios de este siglo, y de ello se encargó —gran aplauso— la asociación cultural Seixo Branco.
  Un encanto de sitio para pasar un día sin ruidos y, ya que se está ahí, conocer un humilde río que bordea el área de O Socorro: el Buxán, afluente del Samo. La Galicia eterna.
 
Para investigar
  Las tradiciones se van perdiendo a toda prisa, pero habría que investigar si la construcción de la capilla de O Socorro está relacionada con la existencia del manantial y la fuente. No sería la primera vez en Galicia en general y en la comarca en particular que se cristianiza un lugar de culto pagano.
Cristóbal Ramírez

lunes, 26 de enero de 2026

3º Concurso de Tractoristas


  Xa temos dito que os concursos de habilidade con tractores foron un dos métodos de promoción da mecanización no agro galego.
  O domingo 10 de maio de 1964 baixo un sol abrasador tivo lugar no Paraíso o Terceiro Concurso Provincial de Tractoristas organizado pola Cámara Oficial Sindical Agraria da Coruña e patrocinado por Andrés Conde Vázquez (empresa que tiña unha granxa-escola e a concesión para Galicia da venda de tractores Ebro e Fordson).
  Era o primeiro destes eventos que se celebraba lonxe da capital provincial. Nesta ocasión participaron 33 tractoristas. Deles, 9 eran do concello de Ordes e 10 doutros municipios da comarca. Dos 14 restantes, 6 eran de Coristanco e os demais doutros lugares.
  A festividade dominical e o bo tempo propiciaron un gran éxito de público. O campo de probas estaba rodeado de xente procedente de toda a comarca.
 
  Ás 11 da mañá rematou o tempo de inscrición e, unha vez pechadas as listas, comezou a exhibición. A primeira proba desenvolveuse en tres pistas de 30 metros con doce postes intermedios. Nela quedaban eliminados os dous terzos dos concursantes menos hábiles.
  O gañador foi o ordense Manuel Mosquera (dos Mosqueiras de Vilaverde). Os outros 10 concursantes que superaron a proba foron: Benito París, Pedro Barbeito, Benigno Cancela, Vicente Lodeiro, José Rodríguez, José Silveira, Manuel Rey, Manuel Areoso, José Prado e Ramón Lariño Suárez (que non estaba ao principio na lista de participantes).
  A segunda proba, levando remolque, foi espectacular, arrancando en ocasións grandes ovacións. Nese momento chegou o gobernador civil Evaristo Martín Freire, acompañado do conselleiro nacional do Movemento Rafael Salgado Torres. Outras personalidades que estaban presentes eran o delegado provincial de sindicatos Luis Segura Marcos, o presidente da Cámara Oficial Sindical Agraria da provincia Antonio Bello Vizoso, o xerente da Unión de Cooperativas do campo Enrique Santos Bugallo e o enxeñeiro xefe do Centro Galego de Investigacións Agronómicas Antonio Moreno. Entre as autoridades locais estaba o alcalde Juan Liñares, o xefe da Irmandade de Labradores Antonio Concheiro e o funcionario municipal Laureano Iglesias del Río, marido de Pepa de Conde.
  A proba final da que sairía a clasificación definitiva foi de arada co chamado "arado toupa". Nela puntuaba tanto o tempo como a perfección do rego. O gañador final foi o carralense de Cañás Benito París, seguido de José Rodríguez Pulleiro de Mercurín e de Pedro Barbeito Barbeito de Abegondo. O resto dos 11 finalistas tamén levou un trofeo e todos os participantes tiveron unha compensación económica de 100 pesetas. Benito París embolsouse mil pesetas, a copa do gobernador civil e o trofeo "Mosa" de Barreiros Diesel, José Rodríguez levou 750 pesetas e Pedro Barbeito 500.
 

  O xurado estivo formado polos enxeñeiros agrónomos Antonio Moreno, Ángel Mainer e Gregorio Santaolalla, o secretario da Cámara Antonio Ramos e os xuíces de campo Mariño Cea, Sebastián Castro, Veiga López e Rodríguez Ascariz. O xefe de pista foi Romero González, representante da firma patrocinadora.
  Ás tres da tarde concluíu o acto entre os aplausos do público.
 

PARTICIPANTES NO CONCURSO

Manuel Rey Chico (Beán, Ordes)

Vicente Lodeiro Rosende (Lesta)

José Prado Moure (Reboredo, Ordes)

José Rodríguez Pulleiro (Mercurín)

Manuel Rodríguez Castro (Mercurín)

Manuel Areoso Ríos (Gorgullos)

Avelino Gª Puentes (Andoio, Tordoia)

Jesús Manteiga Míguez (Visantoña)

José Castro Pena (Campo, Trazo)

David Noya López (Xavestre, Trazo)

Pedro Barbeito Barbeito (Abegondo)

Gabriel Vieites Vázquez (Vizoño)

Manuel Quintela Rodr. (Coristanco)

José Martínez Bello (Lesta, Ordes)

Antonio Sánchez Suárez (Barbeiros)

Emilio Rodríguez Pulleiro (Mercurín)

Manuel Mosquera Mosquera (Ordes)

José Vilariño Couselo (Gorgullos)

José Silveira Juncal (Tordoia)

Jesús Vaamonde González (Visantoña)

Jesús Docampo Boquete (Campo)

Santiago Muiño Rúa (Vilouchada)

Benito París Rodríguez (Cañás, Carral)

José Mª Cruz Rábade (Betanzos)

José Barca Fernández (Coristanco)

José Álvarez Collazo (Coristanco)

Manuel Rodr. Cambre (Coristanco)

Benigno Cancela García (Coristanco)

José Pichel Barca (Coristanco)

Manuel Leis Señarís (Noia)

Carlos Barbosa Seoane (A Coruña)

José Ramón Ces Ces (Lousame)

Antonio Vázquez Bello (Mesoiro)

miércoles, 21 de enero de 2026

Volantazo no Bloque ordense

  En 2013 a noticia máis importante no ámbito da política ordense foi o cambio de rumbo que sufriu o BNG: os seus dous concelleiros, Gonzalo Castro e Montserrat Rei presentaron a súa renuncia.
 
 
  Pero... como se chegou a esta situación? Fagamos historia.
  O entón BNPG naceu en Ordes no lonxano 1979 cando presentou unha lista nas eleccións municipais, pero só acadou 155 votos e ningún concelleiro, o que provocou a súa desaparición durante moitos anos.
  Ao redor de 1994 o bloque era un partido en auxe, liderado por un carismático Xosé Manuel Beiras. Un concorrido mitin celebrado na biblioteca, que por entón estaba nos baixos do concello, foi o primeiro impulso para a creación dunha asemblea local. O partido púxose en contacto cos membros de ARO e estes constituíron a inmensa maioría dos seus primeiros militantes. Eran mozos menores de 25 anos, agás o matrimonio de profesores formado por Francesco Traficante e Rosario Fernández Charo. As súas reunións tiñan lugar no Restaurante Labarada e o primeiro responsable local foi Carlos Garabato.
  Escusado é dicir que as súas ideas eran bastante radicais, o que non auguraba un gran futuro electoral. O asunto cambiou cando se uniu Ramiro Recouso, que sería novo responsable, e posteriormente Victorino Cores de Montaos e Manuel Recouso de Parada, que daban un plus de madurez ao proxecto.
  As eleccións de 1995 foron un enorme éxito: o BNG ordense logrou 4 concelleiros, por 3 o PSOE. Ordes foi o precursor do "sorpasso" que dous anos despois se produciría nas eleccións galegas. Pero isto no trouxo a felicidade á asemblea, fracturada en dúas correntes, a oficialista que seguía as consignas da UPG e a más libertaria dos antigos integrantes da ARO.
  As eleccións de 1999 debían traer a paz, pero a confección das listas foi un axuste de contas e un inxustificable maltrato á figura de Victorino Cores. A entrada no número dous de Avelino Candal do Mesón non fixo que o BNG pasara dos 4 aos 6 concelleiros que esperaba. A decepción foi enorme e provocou a saída masiva (aínda que silenciosa) da maioría dos ex-ARO. Pouco despois Victorino tamén desertou dun lugar onde non era querido para unirse á coalición de goberno.
 
  O BNG quedaba consolidado pero o impulso que levaba perdeuse naquela lexislatura. Nas seguintes eleccións de 2003 con Ramiro, Avelino e Mª Xosé Raña de Nº 3, o BNG tivo 1.693 votos e perdeu un dos 4 concelleiros que tiña, malia volver a ser 2ª forza, escaso consolo diante da maioría absoluta de Teodosio Martino. Aquí veu o primeiro cambio de rumbo: Ramiro decatouse de que ese barco non ía a ningún lado e en xaneiro de 2004 fíxose a un lado, renunciando non só á portavocía (da que se fixo cargo Avelino) senón tamén ao seu posto na corporación onde foi substituído por Manuel Recouso. No seu adeus recoñeceu que o Bloque necesitaba unha renovación e que era hora de buscar un candidato para as próximas eleccións.
  En setembro do 2006 decidiuse que o candidato ideal sería Gonzalo Castro Prado, un home do réxime pero con "talante", non obstante coa eiva de ser moi pouco coñecido en xeral por nacer e residir na Coruña. O seguinte en baixar da primeira liña foi Avelino, así que Gonzalo quedou como clara cabeza do partido. Despois dunha campaña para darse a coñecer, as cousas non pintaban ben e o Bloque botou man de novo da vella garda. Ramiro (sen dúbida presionado pola UPG) e Avelino acompañarían como 3 e 4 a Gonzalo e a Mª Xosé Raña.
  As eleccións de 2007 (as do furacán UxO) deixaron ao BNG con 3 concelleiros. Só baixara un con respecto á anterior lexislatura, pero a sensación era de quedar fóra de xogo e lonxe de ser alternativa. Se isto parecía malo, as cousas empeoraron aínda máis nas eleccións de 2011. Agora Gonzalo ía acompañado por Montse Rei Patiño, bióloga e responsable de ADEGA na comarca de Ordes. Os resultados foron decepcionantes e unicamente lograron as súas dúas actas.
  A conclusión era clara: o BNG en Ordes era un partido de nicho e só o votaban os fieis, cousa que valía para ter presenza e facer ruído pero non para medrar e chegar a ser unha alternativa. Necesitábase un gran golpe de temón.
 
  Con esta premisa non pode sorprender que ambos os dous formalizaran o venres 19 de abril do 2013 a súa renuncia á acta de edís no rexistro do Concello. As razóns que deron foron de tipo persoal e de falta de tempo, pero claramente a UPG perdera a confianza en Zalo, que por certo acabaría formando parte do PSOE coruñés e borrando do seu currículo os anos en Ordes.
  O substituto volvería a ser o incombustible Ramiro, agora acompañado do responsable de Galiza Nova, o mozo de 27 anos Pablo Vidal Ríos.
  As eleccións do 2015, nas que chegou á alcaldía Martís, devolverían ao Bloque á senda do crecemento, acadando tres concelleiros: Ramiro (pelexando contra a enfermidade), Pablo (o futuro lider) e Paula Castenda Blanco.

sábado, 17 de enero de 2026

Escudos na igrexa de Galegos


  O primeiro escudo que podemos ver na igrexa de San Martiño de Galegos está na clave do arco que separa a nave do presbiterio. Está bastante desgastado pero pódense observar con certa clarirade as cinco cabezas de lobo da familia Mosquera (que dan fe da súa relación cos Moscoso). Unha peculiaridade é que as cabezas miran cara a súa esquerda, ao contrario do que é habitual, cousa que tamén sucede no escudo que está no pazo de Galegos.
 

  Xa no presbiterio, nos dous muros laterais hai dous grandes retablos pétreos que conteñen as tumbas de don Gómez Mosquera Pimentel (muro norte) e da súa esposa Dª María Enríquez (muro sur). No centro dos retablos destacan uns escudos sumamente adornados e coroados duns helmos que miran cara á súa dereita.
  O da esquerda, o de don Gómez Mosquera ten aparentemente catro cuarteis. No primeiro volvemos a ver as cinco cabezas de lobo da linaxe Mosquera (que manteñen a mesma orientación que no escudo do arco). O segundo e o terceiro corresponden aos Pimentel, cuxo escudo constaba de 5 cunchas de prata en campo de sinople (cor verde) e, doutra banda, de tres faixas de goles (cor vermella) en campo dourado. O último cuartel representa á moi coñecida familia Andrade coa súa habitual faixa de dragantes. Non obstante aínda quedan o gran M cunha coroa que aparece na punta e que alude aos Montenegro e as cinco cunchas de vieira que están colocadas na cruz que cuartela o escudo e que representan aos Ribadeneira, cuxas armas eran esas cinco cunchas de prata sobre unha cruz flordelisada de goles (cor vermella), as veces sobre fondo branco e outras veces en campo de ouro e con tres ondas de auga por debaixo.
 
 
  No escudo da dereita, o  de dona María Enríquez, vemos no primeiro cuartel unha torre de prata e nas ameas unha aguia de sable (negra) sobre fondo de azur que corresponde á linaxe dos Novoa. No segundo está o escudo mantelado dos Henríquez ou Enríquez, que presenta dous castelos de ouro sobre fondo de goles e abaixo un león de cor púrpura en campo de prata. No terceiro cuartel vemos as armas dos Quirós, dúas chaves e seis luneis de goles en orla en campo de azur, e no cuarto as cinco lúas crecentes (pero horizontais) en campo de azur dos Ambía. No medio do terceiro e cuarto cuartel hai outro escudo máis pequeno que representa á familia Villar e que consta dunhas bandas diagonais que alternan goles e prata.