Ocaso do téxtil ordense

  Se non contamos os teares de liño das nosas bisavoas, a industria téxtil en Ordes naceu nos anos 50 grazas ao feito afortunado de que se estableceran na vila o empresario Viriato Lamas e a súa muller Anastasia Pisonero. Eles iniciaron a confección propia, primeiro para a súa pequena tenda e logo para o exterior. Compraron maquinaria e foron formando a un número crecente de traballadoras, ata crear unha empresa de gran tamaño que cambiou radicalmente (e para ben) a historia de Ordes.

  Tamén tivo certa importancia no crecemento desa incipiente industria téxtil María Asunción Pérez Graña (1924-2008), modista que se desprazou á Coruña a coñecer as novas técnicas de confección e montou nos anos 60 o seu propio taller en Alfonso Senra 72, moito máis pequeno que Viriato, pero no que aprenderon o oficio numerosas traballadoras. Non obstante "Confecciones Graña" non sobreviviu aos anos 70. Por certo que un dos fillos da propietaria, José Luis Louzao Telís, sería profesor do IES no ciclo de Deseño e moda.

  Os 80 foron para Viriato unha época de gloria. Chegou a contar cunhas 500 empregadas (entre as obreiras da fábrica e as "rematadoras" exteriores), pero nos 90 comezou a costa abaixo.

 

  En 1992 houbo unha suspensión de pagos e a empresa empezou a reducirse. O que non se reducía era o alto número de masa laboral formada nela (e en Graña) con gran experiencia e cualificación. Así que ese mesmo ano xa había dous novos talleres "mal instalados" en baixos da vila esperando o prometido polígono industrial. Eran as empresas MBL (nacida xa en 1991 e que logo tamén se chamou Confecmila -por Milagros-) e Deus Creaciones (fundada pola tracense Antonia Deus Fraga Toñita). Pronto serían moitas máis.

  Había dous factores que explicaron a creación de tantos talleres. Un era o efecto de arrastre que tivo o desmesurado crecemento de Inditex, empresa para a que traballaban a maioría, e o segundo a crise que estaba a atravesar o sector gandeiro, o outro puntal económico da comarca.

  Algúns deles xurdiron directamente da propia familia Viriato. En 1997 Pablo Lamas Pisonero creou a empresa Maslamas con taller no Conde, unha das poucas que perdura. Ese mesmo ano apareceu Confecciones Furelos, de orixe melidense, que empezou nun local da rúa da Feira e logo tivo un taller en Merelle.

  En 1998 naceron Textil Atuel (de la Iglesia) en Reboredo e Textilmendo. Esta, que foi fundada por Pedro Tomé (xerente) e Victoria Lamas (deseñadora), pronto se convertería co seu taller no Paraíso nunha das principais empresas do sector (a 3ª), chegando a ter 40 traballadoras e unha marca propia TMX, presentando coleccións mesmo no salón internacional da moda en París.

 

 

  No ano 2002 Ordes seguía a ser unha potencia téxtil a pesar dos problemas derivados da competencia internacional. Funcionaban máis de 60 empresas entre comercios, confección, xéneros de punto, manufacturas, talleres, cooperativas e autónomos. Calculábase que ata 1.200 mulleres traballaban directamente e outras 1.200 de forma indirecta no sector, a maioría ou polo menos moitas delas "en negro".

  Este éxito, segundo un estudo da profesora Isabel Rodríguez Giadás, debíase á combinación de elementos tradicionais -utilización da reputada man de obra feminina comarcal- xunto ao emprego da tecnoloxía máis moderna e sofisticada para certas fases do proceso, reforzado todo iso con agresivas campañas de promoción e publicidade.

  Tamén se beneficiaron de axudas de diverso tipo. Por exemplo no ano 2003 Confecciones Liñaza, creada ese mesmo ano e que tiña o taller no polígono industrial, e Confecciones Furelos recibiron fondos do plan europeo Leader, a primeira máis de 120.000 euros e a segunda case 50.000 euros. Pero a que máis recibiu (250.000 euros) foi Adriva Collection de Numide (Tordoia).

  Ese mesmo ano naceu a Asociación Textil Trastámara que nunca tivo demasiada utilidade.

  A liberalización do tráfico internacional de produtos téxtiles a partir de 2005 foi un duro golpe para o sector. As grandes empresas comezaron a desprazar gran parte da produción a países cunha man de obra barata e unha lexislación menos restritiva. Esta deslocación, primero a Portugal e logo a Marrocos, China ou a India, propiciou a decadencia do tecido produtivo local e unha maior precarización do traballo.

  Aínda así no ano 2007 Ordes seguía mantendo un forte sector téxtil. Viriato facturaba por valor de 9 millóns de euros, moi lonxe dos seus mellores tempos, si, pero por detrás estaban Confección Ideal (creada xa en 1994), Textilmendo, MBL, Maslamas, Deus Creaciones, Textil Elvi (2001), Fraga -do grupo Deus-, Servicios Gallegos de Tejeduría (2002), Costura Invisible (1998) -tamén do grupo Deus-...

  Non obstante desde 2008 a deslocación foi arrasando progresivamente con todo iso. Primeiro loxicamente caeron as empresas máis pequenas e débiles e logo acabarían por caer as grandes.

  No ano 2012 Ordes tiña 1.450 parados dos que uns 800 eran do sector téxtil. As pequenas cooperativas, que traballaban para Inditex e outros grandes grupos, non resistiron a competencia de Marrocos. Logo os talleres máis grandes tamén empezaron a sufrir. Ata Textilmendo pechou durante un tempo e reabriu con menos empregados. Como anécdota, contábase que un dos talleres sopesou traer a man de obra directamente de Marrocos, pero finou antes de poder levalo a cabo.

  A mediados da década chegou o turno dos máis grandes. Textilmendo, que no ano 2011 aínda tiña 30 traballadoras e facturaba por valor de catro millóns de euros rematou a súa historia en xuño do ano 2015. A finais do 2016 tería lugar o triste adeus de VIRIATO, a empresa máis icónica do concello, aínda que os seus últimos estertores foron en febreiro do 2017.

 

  Coincidiron estes derradeiros despidos en Viriato co inicio do traumático final do grupo Deus, (Deus Creaciones, ShivShi e Confecciones Deus). Os ERE chegaron aos 107 despedimentos e as reducións de xornada a 92. Foron duramente contestados polos traballadores pero o destino era irreversible. En novembro de 2017 rematou a vida do último grande do téxtil ordense.

  Segundo os datos do IGE, entre os anos 2008 e 2017 pecharon máis de 60 talleres e destruíronse na comarca 652 postos de traballo (o 76%), pasando de contar con 857 traballadoras a ter só 205 no sector téxtil.

  Só uns poucos, os "últimos mohicanos", resisten... pero, ata cando?

 

Outras pequenas empresas: Confecciones Mesón (O Mesón), Confecciones Oslaport e Lunaria (O Cano), Makama Confecciones (Polígono), Ledicias Confecciones (O Conde), Textil Mouriño, Confecciones de Ordes e Confecciones Poulo (Paraíso), Confecciones Figueira (R. da Canteira),  Retriscos, Textil Bastian e Confecciones Ibotex (A. Senra), Grafa Textil, Textiordes e Gran Taller (R. Mediodía), Textil Gándara (Reverencia), Senla Punto (Ciudad Jardín), Áncora Punto (Lavandeira)...

Paseo por Pereira e Montaos

  Hoxe vou propoñer un paseo polas parroquias de Pereira e Montaos. Este roteiro conta con tres tramos moi fermosos e tamén con tres importantes monumentos.

 

 

  Desde Ordes tomamos a N-550 cara a Santiago e, ao chegar ao Bar Orense, xiramos á esquerda e conducimos ata divisar a igrexa de Santa Eulalia, diante da que podemos aparcar sen problemas. Parece un templo rural máis como tantos outros, pero estamos vendo o que probablemente sexa o máis antigo do concello pois aparece xa mencionado nun documento do século IX como "sancta Eulalia ad Peraria maja". Os contrafortes típicos da arte rómanica non os atopamos en ninhunha outra igrexa próxima.

  Comezamos o paseo indo cara ao sur. Como estamos nun lugar alto temos unha vista excelente e á nosa dereita vemos ao lonxe as casas de Guindibón bordeando a N-550. Chegamos ao Ludiño de Arriba que ten unha extensa granxa con moitas vacas e varios silos. Á dereita collemos cara ao Ludiño de Abaixo que conta con tres ou catro chalés bastante bonitos. Despois da última casa, vella e en mal estado, remata o asfalto  e comeza un tramo descendente de corredoira.

 

 

  Chegamos ao rego de Ponte Ribeira. É unha zona moi húmida, ás veces con lama e onde podemos ver grandes exemplares de fieito macho. Ao pasar a ponte xa estamos na parroquia de Montaos. Case inmediatamente hai unha bifurcación e collemos pola dereita. Volvemos a baixar e vemos unha paisaxe de prados. A angosta corredoira ascende e xa estamos na Albariña.

  Queis é o que se denomina unha aldea polinuclear. A Albariña sería o lugar de Queis que está máis ao nordés. Ten bonitas casas, restauradas con bo gusto. Despois de botarlles unha ollada seguimos cara á esquerda e saímos do lugar. Pasamos ao lado dun campo ao que as pequenas flores dos rábanos silvestres danlle unha pálida cor amarela e chegamos á estrada que vai a Santa Cruz.

  Aquí collemos á dereita cara a Santa Cruz que está ao oeste, pero apenas andamos 200 metros, saímos dela en dirección sur. Estamos agora na Porta dos Condes, unha pista que leva ao Piñeiro, o núcleo máis meridional de Queis. Hai varias casas, algunhas pequenas moi agradables e outras en estado de semi-abandono. No "xardín" dunha delas podemos ver unha paulonia e un ciprés xaponés.

  Despois duns 350 metros atopamos á esquerda unha corredoira e deixamos a estrada que nos levaría ao Piñeiro. Curiosamente hai unha plantación de piñeiros novos, árbore que agora xa non é tan fácil de atopar como no século pasado. Volvemos a estar nunha zona alta e podemos ver ao lonxe as terras de Pereira onde iniciamos o paseo. Pouco despois achamos un camiño que vai cara á esquerda. Se o seguimos iriamos dar ao castro de Carrás, pero continuamos e chegamos a unha encrucillada onde podemos ver as lastras do Camiño Inglés. Estamos no límite coa parroquia orosá de Deixebre.

 

  Agora imos facer o Camiño Inglés en sentido inverso e comezamos co tramo máis bonito: a corredoira que nos leva aos Carrás. Completamente rodeada de arboredo, é un lugar tan húmido que hai moreas de brións e fieitos. Destacan os fieitos bravos e os fieitos dos valos pero tamén hai unha zona con máis dun cento de couselos. E ao ser outono tamén hai moitos cogomelos.

  Chegamos aos Carrás, lugar no que debían parar os carros para refrescarse (hai un rego moi preto) e descansar un pouco antes da tremenda subida. Hai dúas casas moi ben restauradas dignas de botarlle unha ollada.

  Pasado o rego seguimos polo medio dos bosques. O chan está cheo de landras e as beiras con moitos cogomelos aquí e acolá. Vemos lastras nas encrucilladas con outros camiños e modernos marcos de granito. Entre o que sinala os 25,421 km e 25,583 hai outro tramo moi bonito, parecido ao dos Carrás pero menos espectacular e moito máis curto.

  No marco dos 26,092 km deixamos a corredoira e collemos unha pista. Non é ningunha mellora. Ao contrario: está totalmente estragada e hai zonas onde costa esquivar as pedras.

  Pouco despois esta pista desemboca nunha estrada máis decente. A uns 450 metros á dereita podemos ver as casas do Mendo, un lugar pequeno e non moi destacable.

 

  En dirección contraria imos cara ao norte e apenas a 200 metros vemos outro dos monumentos máis antigos do concello: a ponte medieval. Costa divisala a carón da estrada, e aínda por riba agora está en mal estado á espera de restauración e cunhas cintas que prohiben o paso por ela.

  Se estamos cansos e queremos acurtar o paseo podemos continuar pola estrada, pero eu aconsello torcer á dereita e seguir no Camiño Inglés porque aínda que a subida aos Carabelos é dura, volve a ser un tramo moi bonito. Bordeamos o lugar e seguimos cara o norte uns 500 metros e xa chegamos á estrada no lugar chamado Casanova.

  Aquí deixamos o Camiño Inglés, collemos á esquerda e pouco despois xa estamos no campo de baile e patio da antiga escola unitaria (hoxe local social da parroquia). Aquí divisamos o 3º monumento do roteiro: o cruceiro de Pereira, moi notable. Podemos aproveitar que hai varios bancos para descansar, meditar, contemplar a paisaxe ou revisar as fotos.

 

O último baile en 3ª

  En 1967 o equipo de fútbol de Ordes regresou de novo á 3ª División.

  No especial que o xornal La Noche lle dedicou ás festas patronais de agosto apareceron dúas entrevistas, unha ao xogador Liste e outra ao o secretario do club, Carlos Espiñeira, onde este comentaba as novidades do club con vistas ao próximo desafío. A primeira e máis importante era o cambio de adestrador: Alfonso, o home que levou ao equipo á 3ª, deixaba o posto por asuntos particulares (o seu traballo era incompatible coa dedicación que esixía adestrar ao Ordes), e foi substituído por Mantido, outro adestrador de moi boa traxectoria.

  Nese momento o Ordes contaba cos porteiros Diego e Suso, os defensas Espiñeira, Roberto e Benigno, os medios Souto, Pita e Chas e os dianteiros Amancio, Casado, Linares, Machín, Liste e Músico, seguindo a buscar novas fichaxes.

 

  Na tempada 67-68 competiron 16 equipos na 3ª División. Da provincia da Coruña había 5 equipos: Arsenal do Ferrol, Brigantium de Betanzos, Fabril, Órdenes e Compostela. Lugo aportaba 3 equipos: Calvo Sotelo das Pontes, Lugo e o Lemos de Monforte. Da provincia de Ourense só participaban dous equipos: o Orense e o Atlético Orense. Pontevedra era a provincia máis representada con ata 6 formacións: Arosa de Vilagarcía, Atlético Pontevedrés, Alondras de Cangas, Rápido de Bouzas de Vigo, e Gran Peña e Turista, ambos os dous do barrio de Lavadores tamén en Vigo.

 

  O 10 de setembro de 1967 o Ordes fixo o seu regreso oficial á 3ª División no campo de Santa Isabel nunha tarde de sol fronte ao Compostela. O equipo formou con Carballido, Espiñeira, Lalo, Benigno, Souto, Chas, Amancio, Linares, Casado, Machín e Liste. Un gol de penalti de Julián Álvarez foi contrarrestado por Linares que tivo a honra de ser o primeiro goleador do Ordes esa tempada. Logo o equipo tentou manter ese resultado pero a falta de 14 minutos para o final chegou o gol en contra. O marcador final foi de 3-1 para o Compostela.

  O domingo seguinte o Ordes recibiu ao Lemos con Manteiga, Varela e Villamor de novidade na aliñación e o resultado foi un empate 1-1 a pesar do dominio agobiante do Ordes.

  A continuación xogou en Pasarón contra o Atlético Pontevedrés. O porteiro nesta ocasión foi Ríos que levou 4 goles para o zurrón. O gol da honra ordense foi metido por Julio.

  En outubro o Ordes perdeu na casa fronte ao Fabril 1-2 e o Gran Peña 0-1. A diferenza foi que no primeiro partido os verdes dominaron e perderon por fallos illados, en cambio o segundo foi un desastre total. A partir deste momento xa se albiscou que non había equipo para manter a categoría.

  Unha victoria en novembro contra o Arousa 1-0 e un empate fronte ao Lugo en Vista Alegre 1-1 en decembro foron escintileos fugaces.

  A finais do ano 1967 había tres equipos que destacaban na clasificación, que eran o Orense, Compostela e Fabril. Tamén había outros 3 que destacaban negativamente: o Atlético Pontevedrés, o Órdenes e o Rápido de Bouzas que aínda non chegaran á decena de puntos.

  Na parte alta as cousas non cambiaron e Orense, Compostela e Fabril serían 1º, 2º e 3º respectivamente ao final da competición. Na parte baixa en cambio houbo modificacións: o Atlético Pontevedrés realizou unha segunda volta fenomenal e escapou das posicións de descenso, o Órdenes subiu un posto na clasificación pero logo volveu perdelo, mentres o Rápido de Bouzas lograba superalo. O Brigantium foi de mal en peor e rematou sendo o pechacancelas.

 

  O domingo 5 de maio de 1968 tería lugar o último partido do Ordes en terceira División*. Foi un partido aprazado, xa que o resto dos equipos remataran unha semana antes, o domingo 28 de abril. O resultado era irrelevante pois o Atlético Orense estaba no medio da táboa, polo que tomou o partido como unha homenaxe aos afeccionados, e o Ordes, pasase o que pasase, xa tiña adxudicado o 15º posto (só por enriba do Brigantium) que significaba o inapelable descenso de categoría. Non atopei por ningún lado información do resultado dese partido.

 

* Desde a tempada 89/90 o Ordes estivo 6 anos na 3ª División e desde a 2006/07 outros 11 anos. Pero esta 3ª División estaba un nivel máis baixo que a 3ª División dos anos 50 e 60.

Un foro de 1793

  Entre a documentación que conserva a familia Mosquera dos seus antergos hai varias escrituras de finais do século XVIII, entre elas un foro outorgado na cidade da Coruña e con data de 28 de setembro de 1793, do que imos coñecer algúns interesantes detalles.

 

O FORISTA (a persoa que outorgaba o foro) era don Antonio María Osorio y España, un nobre veciño da cidade da Coruña, fillo de José Micael Osorio y Ribadeneiyra e Mª Vicenta Antonia de España Luna Mera y Ulloa (nada menos!). Entre os títulos que figuran no documento están: señor de Castroverde, Pena Pozos, Couso e Maceda, Torre de Parada* e outros. Este nobre, como sucesor do seu avó Antonio Vicente de España y Luna, era "llevador y poseedor" dun lugar e casa en Vilaverde, na parroquia de Santa María de Ordes, que pertencía á xurisdición de Folgoso (faltaban catro décadas para que se crearan os concellos constitucionais). Non obstante o "dominio directo" do lugar e de toda a xurisdición era do Conde de Altamira (entón don Vicente  Joaquín Osorio de Moscoso y Guzmán).

O FOREIRO (a persoa que recibía o foro) era don Francisco del Río García, fillo de Rosendo del Río (Buscás 1708-1777) e Antonia García (Poulo ou Buscás 1719-1802). Francisco gozaba de certa posición pois era presbítero e capelán numerario dos Correos Marítimos da cidade e porto da Coruña. Tiña varios irmáns: Josefa, Rosendo, María, Benito e Agustín del Río García. Como Francisco residía na Coruña o colono sería Domingo Carballido (1730-1809) casado con Dominga Villaverde (1732-1795) e pai dun dos seus cuñados.

A RENDA eran 22 ferrados de trigo anuais, 6 para o Conde de Altamira e os outros 16 para don Antonio Mª Osorio, todos na medida do país e libres de mala semente. Estes 16 ferrados serían pagados na casa e torre de "Zercedo", ou sexa no lugar de Cercedo na parroquia de Pereira.

A DURACIÓN do foro serían "las vidas y voces de tres señores Reyes que junto con el Rey y señor actual Don Carlos quarto (que Dios guarde), vivan y reinen en esta corona y Monarquía de España, hasta ser fenecidos y acabados".

 

Algunhas frases do documento: "Ninguna persona le ynquiete ni perturbe, pena de treinta ducados" [...] "casa terreña en que biben Domingo y Gregorio Carballido por la que le hize andar y pasear, abrir y cerrar sus puertas, y della le entregué en sus manos tierra, barro, madera y ¿...?, y habiendo pasado a la era de majar fruto..

 

  As escrituras describen unha casa "arruinada de paredes y de techo" no lugar de "Villaverde de Arriba", cos seus arrimos, cunha horta polo leste "cerrada sobre si" pola que discorre o rego que conduce as augas da Fonte Ignacia. Todas as construcións estaban na mesma situación que na actualidade, pero tendo sido reconstruída a casa da familia Mosquera varias veces desde esa data.

 

 

  Noutra escritura datada en 1795 don Francisco del Río solicitou "aprehensión judicial" (xa pactada no foro de 1793) dos devanditos bens. Foille concedida o 20 de maio de 1795 por don Antonio Fernández, xuíz ordinario da xurisdición de Folgoso. Un ano despois, en 1796, don Francisco transmitiu os seus dereitos á súa irmá Josefa del Río García e ao seu marido Gregorio Carballido.

  Gregorio Carballido Villaverde, nacido en Vilaverde sobre o ano 1753 e marido de Josefa, falecería no lugar de Mañufe (Mercurín) asasinado polos soldados franceses o 12 de xuño de 1809. O matrimonio tivo 5 fillos, sendo o maior Antonio Carballido del Río (1788-1859) que casou con Úrsula Liñares García Urcela (1788-1853), procedente de Santa María de Arcai, coa que tería polo menos 10 fillos: os Carballido Liñares.

  Ángela Agustina Carballido Liñares casaría con Antonio Mosquera Bermúdez (1815-1883) procedente da Pedreira (Leira), que sería o primeiro Mosqueira en Vilaverde. 

FONTE: Julio Lino Mosquera

 

* A "Torre de Parada" estaba a carón do lugar no que agora está a Casa Grande, polo que probablemente todo o lugar pertencía a don Antonio Mª Osorio. Esa torre foi vendida a Couselo e reedificada.

O ano 1968

1968 foi un ano caótico. Estados Unidos, inmerso nas protestas contra a guerra de Vietnam (especialmente despois da matanza de Mỹ Lai), sufriu un dobre impacto: Martin Luther King Jr. foi asasinado en Memphis e dous meses despois o mesmo lle ocorreu a Robert F. Kennedy en Los Ángeles. O demócrata Johnson, que suspendeu os bombardeos sobre Vietnam do Norte, rexeitou presentarse ás eleccións presidenciais e o seu compañeiro Hubert H. Humphrey perdeu pola mínima contra Richard Nixon. Un pouco máis ao sur, México reprimiu con dureza os disturbios anteriores á celebración das súas Olimpíadas, que foron espectaculares e viron marcas estratosféricas como as de Bob Beamon e intervencións tan recordadas como as do saltador Richard Fosbury e os atletas norteamericanos coa luva negra no podio. 

 

 

Non obstante o feito que definiu o ano foi a protesta case mundial da xuventude, pero que adquiriu enormes proporcións en Francia. Alí ese Maio do 68 os estudantes recibiron o apoio dos obreiros cunha folga xeral que fixo perigrar o réxime gaullista. Aínda con todo isto, convocadas eleccións, o presidente obtivo un novo triunfo nas urnas. Checoslovaquia pola súa banda viviu unha corta Primavera que foi apagada polos tanques rusos. Pablo VI na encíclica "Humanae Vitae" fixou a postura da Igrexa Católica, contraria aos métodos anticonceptivos artificiais, o que a distanciou dos fieis de países máis progresistas (USA, Países Baixos, Francia...).

  Se o ano comezou co Surveyor 7 pisando a Lúa, remataría tamén co Apolo VIII dando 10 voltas arredor dela en Noiteboa, como ensaio previo ao definitivo asalto que tería lugar en 1969.  

 

1968 foi un ano de grandes películas como 2001: A Space Odyssey e míticas series de televisión como Wacky Races ou Hawaii Five-O. No campo musical houbo éxitos como Hey Jude, Jumpin' Jack Flash ou Born To Be Wild de Steppenwolf, pioneira do Heavy.

 

En España, aínda que pareza incrible, o acontecemento máis importante do ano foi o triunfo de Massiel en Eurovisión cantando "La, la, la", o que se podía interpretar como que xa eramos un país moderno, aceptado como un máis en Europa. Evidentemente non era así pero o importante era que se avanzaba nesa dirección. As protestas do maio francés tamén se replicaron en España a moita menor escala. Nomeouse novo ministro de Educación e Ciencia a José Luis Villar Palasí, que sería o creador da EXB en 1970 e da UNED en 1972, e naceron as Universidades Autónomas de Madrid, Barcelona e Bilbao.

 

En política exterior negociouse a renovación do pacto cos USA e o 12 de outubro (Día de Hispanidade) recoñeceuse a independencia de Guinea Ecuatorial. O 7 de xuño ETA asasinou ao garda civil José Antonio Pardines, punto de partida da sanguenta historia da banda. En agosto mataría a Melitón Manzanas o que provocou a declaración do estado de excepción en Guipúscoa.

En 1968 estreouse no teatro La casa de las chivas de Jaime Salom (aínda que máis visto sería Alfonso Paso que tiña 7 obras diferentes en 7 teatros de Madrid) e levou o premio Nadal Un hombre que se parecía a Orestes de Cunqueiro. O cine deu múltiples películas do Oeste de serie B e tamén moitas comedias entre as que destacaron Los que tocan el piano e El turismo es un gran invento. En televisión tivemos o debut de Félix Rodríguez de la Fuente coa serie Fauna e dous programas míticos: Galas del sábado e o concurso Un millón para el mejor. Ademais da gañadora de Eurovisión houbo un lote de cancións inesquecibles: "El Puente" que dominou o verán, "Digan lo que digan", "Anduriña", "Las flechas del amor", "Get on Your Knees" (Los Canarios), "Tengo tu amor" (1º éxito de Fórmula V)  e "La vida sigue igual" coa que Julio Iglesias fixo o seu estelar debut no Festival de Benidorm.

 

Galicia tamén viviu os novos tempos do cambio (obviamente con menor intensidade). Moitos estudantes da USC manifestáronse e foron sancionados. A eles uníronse a finais de ano os obreiros do Ferrol e de Vigo pelexando por novos convenios ou protestando polas horas extra (Vulcano e Ascón). No verán comezou a funcionar Elnosa en Lourizán. O ano rematou co primeiro recital de Voces Ceibes e coa constitución en París do PCG.

 

En Ordes houbo cambio de goberno: chegou á alcaldía (por 2ª vez) o médico Antonio Concheiro Iglesias, deixando atrás a etapa de Juan Liñares. Foi un ano cheo de accidentes de tráfico e con numerosos atropelos, pero a nova máis importante sería a esperadísima inauguración da traída da auga.

XANEIRO: Derrota do Ordes en Monforte contra o Lemos 2-1. Morreron Estrella Sanjurjo Candal aos 87 anos en Ardemil e Ramón Calvo Pérez aos 82 anos en Ordes.

FEBREIRO: O Gran Peña derrotou ao Ordes 5-2. Pouco despois nova derrota co Ourense en casa por 0-5. O día 22 morreu Manuela Ríos García da Reverencia aos 79 anos e o 23 morreu Juan Couto Candal de Reboredo aos 77 anos.

MARZO: Incendio nun establecemento de maquinaria agrícola na rúa Lagartos con importantes danos. En Beán morreu o día 21 Manuel Carnota aos 53 anos.

ABRIL: En Lesta o día 17 morreu Estrella García López e en Ordes o día 30 o neno de 10 anos Ramón Abeijón Casas, fillo de Kilé. Con 102 anos! morreu Pedro Vieites Veiras.

MAIO: Concurso provincial de tractoristas en Coristanco onde José Rodríguez Pulleiro (Mercurín) quedou 2º, Manuel Areoso Ríos (Ordes) 3º e José González Fuentes (Cerceda) 4º. Último partido do Ordes en 3ª División. O día 2 morreu aos 76 anos Josefa Bello Blanco, nai de Monteiro e o 3 faleceu en Guindibón Andrés Campos patriarca dos Sabelos aos 91 anos. Morreu tamén en Buscás Domingo Martínez Regos aos 74 anos e en Ordes Antonio Martínez Barros (marido da panadeira Rosario) e Manuel Ríos Mosquera.

XUÑO: A autoescola Lista de Carballo expandiuse a Ordes e Melide. Morreu o día 23 José Vázquez Boquete aos 72 anos.

XULLO: Morreu o día 31 Ramona Pérez Arcay.

Ramona Pérez Arcay doña Moncha (1917-1068) naceu en Montouto (Abegondo). Era a 4ª de 5 irmáns (Valentina, Manuela, Balbina, Ramona e José) que se levaban moitos anos. Casou (ao igual que a súa irmá Balbina) cun garda civil, Jesús Quintela Regueiro, co que tería dous fillos: José Luis (tamén garda civil) e María Jesús. Estudou Maxisterio a finais dos anos 30, pero foi despois de 1945 cando aprobou as oposicións e comezou a facer substitucións. Nos 50 xa estaba establecida en Ordes e rematou vivindo no que entón era a calle Generalísmo (hoxe Ramón Carro) onde tiña o colexio "La Inmaculada". Morreu bastante nova aos 51 anos de idade e está soterrada no cemiterio do Piñeiro.

 

AGOSTO: Un equipo do Deportivo venceu ao Arousa por 2-1 nas festas de Ordes. O ministro de Agricultura Díaz Ambrona visitou a gandería El Abelar preto do Mesón do Vento. O día 3 morreu Valentina Calvo Boga aos 59 anos en Mercurín.

SETEMBRO: Gustav Henningsen marchou definitivamente de Ordes. As festas patronais deixaron un déficit de 70.000 pts, así que houbo nova solicitude de cartos aos veciños. Festas do Cristo da Agonía nos Lagartos os días 14 e 15 cun orzamento de 60.000 pts e actuación da Orquesta Finisterre. As do Recreo os días 22 e 23 chegaron ás 75.000 pesetas e contaron coa actuación da Orquesta X e o conxunto Los Latinos. Estaba a realizarse o plan de Urbanismo da vila. Morreu Manuel Iglesias Prado aos 56 anos.

OUTUBRO: Inauguración do concesionario da SEAT nas Casillas (Km 28). Ese ano a Academia de Arriba (CLA dependente do Xelmírez) tamén daría clases de 5º de Bacharelato. Morreron aos 70 anos de idade Andrea Méndez Rodríguez, viúva do Cotovío,  Rosa María Fraga, viúva de Manuel Franqueira, aos 72 e a mestra Ángela Stolle Ramos, muller do ex-alcalde Juan Liñares. Accidente dun Seat 600 no Cano de Leira no que morreu Antonio Rodríguez Otero.

NOVEMBRO: Establecido un punto de control en Ordes na campaña nacional de revisión do alumeado de vehículos. O Ordes derrotou ao Arenteiro 3-0. Morreron o día 26 Ángela Carballido Franqueira aos 57 anos e o industrial dos Lagartos Manuel Villaverde Veiras aos 70. O día 30 faleceu Eduardo García López aos 37 anos en Mercurín. Tamén morreron o veciño de Merelle Juan Ferro Manteiga atropelado por un coche cando el ía en bicicleta e a veciña de Montaos (igualmente atropelada en outro accidente) Mª Dolores Meijide Nouche. Santiago Naveira Iglesias atropelou a Pedro Berdomás Sánchez, veciño de Marantes.

DECEMBRO: Por fin foi inaugurado o servizo de abastecemento de augas! Nomeado coadxutor da parroquia don Manuel Boulión González. Morreron Josefa del Río Garabato (muller de Andrés Calvo) aos 55 anos, Rosa Otero Pazos (viúva do xastre Leonardo) en Nadal e a final de mes en días consecutivos Manuel Garabato Ruibal aos 67 anos (atropelado por un coche), María Iglesias Moscoso en Vilamaior, José Ríos García (83) en Ordes e Manuel Pena Vieites aos 77 anos en Mercurín. Tamén foi atropelado e morto o albanel José Garaboa Vidal de 64 anos. Lenda urbana de que un mozo morreu en Ordes por inxerir gran cantidade de augardente debido a unha aposta.