No ano
2016 coincidiron dous finais históricos. Un deles foi o de LP 45 que pechou
definitivamente rematando con décadas de poderosa Movida. Sen desmerecer este
caso, o outro, por antigüidade e influencia histórica, económica e mesmo
demográfica, foi moito peor: Viriato, durante anos a empresa máis importante do
concello, deixou de existir.
Foto de Luis Barca. Ano 2026
ASCENSIÓN
Viriato Lamas Gutiérrez foi un empresario pontevedrés que veu a Ordes en 1950. Xunto coa súa muller Tasina Pisonero instalou unha tenda de roupa na
esquina da rúa Alfonso Senra con Rosalía nun local alugado á familia Concheiro
García os de Carballo. A gran novidade foi a
produción propia xa que Tasina confeccionaba os xéneros de punto. Compraron
unha máquina e contrataron a un par de mozas da localidade. O primeiro taller tivérono
na Rúa dos Lagartos e logo trasládáronse a Alfonso Senra 79 (o antigo sanatorio
e futura casa de Pilar a comadroa). A maioría de prendas vendíanse en Santiago. Tasina comentou que o primeiro pedido -de 60 prendas- pareceulles unha
loucura (anos despois chegarían ás 5.000 prendas diarias!). Aos
poucos incrementaron a produción e compraron máis máquinas de tricotar, así que
tiveron que empregar cada vez máis mozas da localidade. Pronto se expandiron a
outra tenda onde agora está "Mabe".
Nos anos 60 a empresa experimentou un gran auxe, abandonando
definitivamente a venda minorista para pasar á produción en serie de xéneros de
punto que chegaban a todo o mercado nacional. Durante esta época contaban xa
cuns 100 empregados (a inmensa maioría mulleres). Nesta década tamén lles
comprou terreos (o que hoxe son a Rúa da Fábrica e a Rúa Viriato) aos de
Carballo e montou neles a primeira fábrica e de paso construíu a súa casa.
No ano 1976 a
empresa abandonou a estrutura tradicional e pasou a ser sociedade anónima cun
capital de 106 millóns de pesetas. Viriato era o presidente e o seu irmán Ángel
o director comercial. Nesta época as traballadoras xa eran 300 e Viriato SA a
gran fonte de emprego da comarca e principal responsable do aumento demográfico
da vila.
Nos anos
80 Viriato chegou ao seu punto álxido con preto de 500 empregados (incluíndo
ás que traballaban na casa: as "rematadoras"). Daqueles tempos todo o
mundo recorda con agarimo as alegres e concorridas festas de Nadal onde se xuntaba a totalidade do
persoal e había cestas e ata sorteos de viaxes.
A contrapartida era que ao deixar de ser unha
pequena empresa familiar e medrar tanto comezaron as primeiras tensións. Agora había representantes sindicais (13 da UGT que
en 1986 quedarían en 5, sendo os outros 8 de CCOO). En 1988 o 25 % da produción
estaba destinada á exportación e creáronse dúas novas sociedades "Tassina
SA" e "Pisonero SA".
DECADENCIA E CAÍDA
A partir de aquí todo empezou a ir mal. O
principal culpable foi a propia crise do sector téxtil europeo, que agora
enfrontaba a competencia de economías onde os custos laborais eran moito máis
baixos. Antes da súa morte en 1993, o
mesmo Viriato tivo tempo de ver o inicio desa costa abaixo.
Comezaron os despidos que dividiron aos traballadores e racharon
amizades pero que non impediron unha situación de insolvencia que ocasionou unha
suspensión de pagos en 1992. A pesar de
superar os 700 millóns de facturación en 1991, había unha débeda de 220 millóns
en indemnizacións aos traballadores que o director Pedro Tomé confiaba en solventar
con subvencións públicas de 185 millóns. Dos 285 traballadores continuaron só
165, as débedas cos acredores convertéronse en participacións accionariais e
iniciouse un plan de modernización tecnolóxica que custou 320 millóns de
pesetas.
Nada
diso funcionou e en 1994 a fábrica estivo
a piques de pechar. En marzo dese ano a empresa foi vendida por 24 simbólicos millóns
de pesetas ao "arxentino" de Cestaños Francisco Ríos, que se reuniu cos traballadores e un
representante de CCOO para tranquilizalos.
Pretendía
renegociar a débeda de 700 millóns que había coa Administración e investir ata
500 millóns para poñela de novo en marcha.
Neses anos houbo unha importante ampliación de capital e un Plan de
Actuación para a renovación tecnolóxica desenvolvida xunto con EOSA e o IGAPE,
por medio dos programas PIMEGA.
A pesar de todo iso a crise volveu a golpear
á empresa nos anos 2000 e 2001. Aínda que acadou algunhas boas campañas de
venta, a irregularidade do negocio non lle permitiu ter unhas bases
suficientemente sólidas e provocou importantes desniveis en facturación e rendabilidade.
Despois da incorporación en 2003 de Alejandro
Ríos, fillo do dono, houbo un novo plan de acción que implicou outra
reestruturación de persoal no ano 2004 e profundos cambios no equipo directivo
durante o ano 2005. Logrouse un aval do IGAPE para a solicitude dun crédito
para o reequilibrio financeiro. Unha vez máis cambiou a política comercial, o
que permitiu a empresa ir resistindo pero sempre coa espada enriba do pescozo.
Chegou ranqueando a 2015, ano no que aplicou
un ERE para 40 empregados, o que supuxo un alivio para a súa situación, alivio
ao que contribuíu a Xunta concedendo á empresa un préstamo participativo dun
millón de euros a través de Xesgalicia. Pechou o ano cunha cifra de negocio de
9,5 millóns de euros, pero o obxectivo era volver aos 11 millóns de
facturación. Segundo afirmaban estaban
en plena reorientación do seu modelo de negocio tentando focalizarse na
distribución en vez de na produción.
Non obstante en setembro de 2016 a débeda de 350.000 euros con Facenda
forzou á compañía a solicitar o preconcurso de acredores, teoricamente un
mecanismo para ganar tempo e acumular diñeiro para pagar esa débeda. Ademais
producíronse protestas dos despedidos no último ERE.
O
peor foi que só puido servir o 20 % do pedido que lle fixera El Corte Inglés (cliente que supoñía o
40 % das vendas totais da empresa) para a campaña dese outono-inverno. A imposibilidade de garantir a produción fixo que El Corte Inglés lle notificara que non
lle compraría a roupa da campaña primavera-verán de 2017. Iso foi o golpe de
graza definitivo. Viriato tirou a toalla e en novembro de 2016 presentou a liquidación da empresa no Xulgado Mercantil Número
2 da Coruña.
Por suposto o final completo aínda demorou un
tempo. O despedimento oficial da maioría dos traballadores foi o 11 de xaneiro
de 2017, agás os que estaban nas tendas (unha en Ordes e dous outlets en
Madrid) e algúns de mantemento e administración da fábrica que duraron algo
máis.
E así rematou a historia da máis icónica
empresa do municipio.
