A igrexa de San Martiño de Galegos, a carón
do campo da festa (onde está o cruceiro) e da fraga do Petón, é unha
construción de aspecto moi compacto e de aproximadamente uns 150 metros cadrados (un
tamaño medio na comarca). Unha pequena sancristía de case 25 metros cadrados que
sobresae polo lado norte dalle unha planta con forma de L moi típica na zona.
Data dos séculos XVII-XVIII. A fábrica é
maioritariamente de cachotería revocada e pintada de cor branca. De punta a
punta ten uns 16 metros
de lonxitude. Na ábsida, presumiblemente a parte máis antiga, hai grandes
bloques graníticos que son deixados sen revocar creando un bonito efecto
estético. Na sancristía lateral pasa o mesmo pero neste caso con longos bloques
de xisto da comarca.
A fachada, duns 7 metros de anchura, está
pintada de cor branca, agás un zócalo e os laterais que están pintados de gris.
Destacan tres bufardos verticais tamén co bordo de cor gris. Os dous laterais
están adornados dunha cruz igualmente pintada de gris.
A fachada remata nunha espadana de dous ocos
e un pequeno tellado, que xunto coa cor branca dalle á igrexa un aspecto máis
propio do sur de España ou de Portugal que da comarca.
No interior, tamén pintado de cor branca, hai
unha nave bastante pequena cun arco triunfal de medio punto que da paso a un
presbiterio máis grande do habitual. Na clave do arco hai un escudo coas 5
cabezas de lobo dos Mosquera.
O muro detrás do altar está adornado cun moi
sinxelo retablo gótico de madeira no que podemos ver a San Martiño no medio,
flanqueado por San Francisco e San Antón. Nos laterais hai dúas figuras máis
grandes: un San Xoán Bautista e unha Virxe do Carme. Na parte alta un Cristo
con túnica branca e manto vermello.
Nos laterais do presbiterio destacan dous
grandes retablos pétreos que corresponden aos enterramentos do señor do pazo de Galegos don Gómez Mosquera
Pimentel (muro norte) e da súa esposa Dª María Enríquez (muro sur). Son de cantería
granítica, formados por un alto zócalo con ménsulas acanaladas no que repousa
un arco de medio punto, sobre pilastras con imposta. Este arco está flanqueado por
dobres pilastras acanaladas e refundidas. O coroamento é un friso clásico con
triglifos. No medio do arco os escudos
de armas dos dous esposos.
Debaixo unhas lousas nas que se pode ler:
"ENTIERRO DE D GOMEZ MOSQQA PIMENTEL RIBADENEIRA
SR DE LA CASA DE LODOIRA SOLAR DE LOS MOSQUERAS CABO DE LAS MILICIAS DE MEGIA
HIZOSE ANO DE 1662".
"Entierro de doña MarIa EnrIquez de Noboa QuirOs y Sotomaior Sª de la
casa y fortaleza de a Mariz y su jurisdiciOn mujer de GOmez Pimentel
HIZOSE ANO DE 1662".
