Plantas de flores amarelas

  Na nosa paisaxe as flores amarelas son as máis abundantes. No seculo pasado a gran cantidade de toxos e xestas (e de grelos nas leiras) tinguía os campos desa cor. Hoxe xa non sucede exactamente así, pero segue habendo moitas plantas con flores amarelas.

 

  Quizá a especie máis ubicua e coñecida sexa Taraxacum officinale, planta da familia das Asteráceas, diente de león en castelán e en inglés, pois dandelion vén de "dent-de-lion". En galego chamámoslle mexacán pola crenza de que o seu cheiro atrae aos cans e failles ouriñar sobre ela. Ten unhas propiedades diuréticas coñecidas desde a antigüidade. Distínguese doutras plantas de flores similares polo seu talo oco.

  Moi parecida (tamén das Asteráceas) é Hypochaeris radicata, en galego igualmente mexacán, en castelán falso diente de león, que ten o talo ramificado e non oco.

 

  Seguindo coas Asteráceas temos a Calendula arvensis, maravilla silvestre en castelán, moi similar á Calendula officinalis, maravalla, que son outras plantas de flores moi parecidas.

  Un aspecto moito máis bravo con follas dentadas teñen Sonchus oleraceus e Sonchus asper, tan parecidas que non son capaz de distinguilas. En castelán son chamadas cerraja e en galego serralla. Nativa do Mediterráneo e Europa, hoxe hainas en case todo o mundo.

 

  Máis pequena, con flores dunha cor amarela máis pálida e follas lanceoladas e peludas é a Andryala integrifolia, cerraja lanuda. Parecida a esta, pero co centro das flores de cor púrpura é a asperilla, Hispidella hispanica.

 

   A Jacobea vulgaris, herba de Santiago ou herba do Sapo, é unha planta común en toda Europa que destaca polo cheirume das follas, por iso en inglés ten moitos nomes que inclúen a palabra fart (que fede). As súas flores son entre 20 e 60 capítulos (como os das margaridas pero con pétalos amarelos) por planta. Parente súa é a Senecio vulgaris cunhas flores bastante pequenas. En cambio Glebionis segetum tenas tan espectaculares que lle chaman en Castela corona de rey ou doblón (recordando a antiga moeda).

  De flores tamén bastante grandes é a  Arnica montana, nativa do centro de Europa e habitual nas zonas montañosas pero pouco común na nosa comarca.

 

  Xa pertencente á familia das Hipericaceas é a abeloura ou herba de San Xoán, Hypericum perforatum, o hipérico castelán. Moi común en toda Europa e Galicia, é unha das plantas que se recollían antes da noite de San Xoán e que tiña unha reputación de facer fuxir espíritos e aparicións. En cambio non é tan habitual a Primula vulgaris, cáncaro ou panqueixo (primavera ou flor de San José en castelán), que é unha das primeiras plantas en florecer e por tanto anunciadoras da primavera.

 

  Habitual en campos sen cultivar Brassica barrelieri (pimpájaro en castelán) ten unhas pequenas flores de cor amarela pálida. En cambio é intensamente amarela a Oxalis pes-caprae, vinagreta (porque os seus talos saben a vinagre), unha planta de orixe sudafricana que colonizou xa toda España e que chegou hai pouco á nosa comarca (polo menos haina no Mesón do Vento). Tamén posúen pequenas flores amarelas Medicago arabiga, un trevo abundante na estación da Pontraga que ten unha mancha en forma de corazón nas follas e Ornitophus compressus, unha fabácea habitual en Vilaverde.

 

 

  Sumamente abundante, especialmente nas zonas máis húmidas, é a herba belida, Ranunculus repens, botón de oro en castelán e buttercup "cunca de manteiga" en inglés. Esta planta das Ranunculáceas a pesar da súa aparente fraxilidade contén anemonina, unha substancia moi tóxica para os animais e os seres humanos. Mesmo as abellas evitan chuchar o seu néctar.

  Con preferencia por sitios máis húmidos está a herba centella, Caltha palustris, calta ou caléndula acuática, que pode curar as espullas pero é irritante para a pel.

 

 

  Tamén das Ranunculáceas é a herba das almorrás, Ficaria verna (antes Ranunculus ficaria), chamada así por un engrosamento das súas raíces que recordan ás hemorroides. En castelán recibe o nome de celidonia menor.

  Con nome similar pero da familia das Papaveráceas é a celidonia ou ceruda,  Chelidonium majus (celidonia mayor), moi popular entre os rapaces porque ao partir o talo vese un característico látex alaranxado ao que se lle atribúen propiedades curativas das espullas.

 

 

  Abundante nos lugares máis húmidos é o lirio amarelo, Iris pseudacorus, planta perenne provista dun bulbo ovoide que perdura no inverno. Tamén nos prados a carón dos ríos son abundantes os cucos (ou calzas de cuco), Narcissus bulbocodium, que é un narciso pero de cor amarela.

 

 

  Cambiando totalmente de habitat, en lugares moito máis secos, podemos atopar o verbasco, Verbascum thapsus, (tamén chamado gordolobo en castelán)  planta bienal que chega a alcanzar os 2 metros de altura, con follas tamén moi longas e con lanuxe. As flores teñen un pigmento amarelo que xa usaban as mulleres de Roma para clarear o pelo. Tamén en soares e sitios non húmidos aparece Oenothera biennis, en castelán onagra ou hierba del asno (o mesmo en portugués, onagra e erva-dos-burros).

 

  Moi abundante é a Conyza canadensis, erígero ou hierba carnicera, que é unha planta moi invasiva. É alta, con talo oco e follas lanceoladas que case desaparecen cando brotan unhas pequenas flores amarelas.

  Finalmente, unha planta abundantísima é o fiúncho, Foeniculum vulgare (hinojo en castelán), tradicionalmente cultivada para usar como condimento, hoxe pódense ver exemplares de gran altura en beiravías, soares e case calquera curruncho.

 

  Se queredes ver outras plantas, non necesariamente da comarca, con flores amarelas, premede na ligazón: Plantas con flores amarelas.