O 24 de xuño de 1964 era festa no Corpiño. Entre a multitude de paisanos chamaba a atención un home de 30 anos alto e fraco coma un pau, con lentes de chapón, equipado cun estraño aparello (unha gravadora Eltra que pesaba varios quilos) e acompañado dunha muller de aspecto distinguido.
Eran o folklorista e investigador danés Gustav Henningsen e a súa esposa Marisa Rey. Estaban alí porque Henningsen pretendía facer un estudo comparado da bruxería en tres países: Dinamarca, España e Irlanda. Nun principio pensara visitar o País Vasco pero Julio Caro Baroja recomendoulle Galicia, un lugar menos sobado e onde se mantiñan con forza crenzas ancestrais.
Quixo a sorte que ese día coñecese a Andrés Blanco Calvo (1903-1975), un panadeiro que o invitou a visitalo en Ordes. Gustav tomoulle a palabra.
En 1965 conseguiu unha bolsa por tres anos e ao principio do verán acompañou durante 14 días ao gran antropólogo Carmelo Lisón Tolosana. Esas entrevistas compartidas servíronlle de moito pois abordaban non só preguntas de tipo sociolóxico senón tamén cuestións sobre manifestacións sobrenaturais.
O 26 de agosto de 1965 chega a Ordes e alóxase en Vilar. As parroquias do norte do concello, especialmente Ardemil, converteríanse no seu campo de exploración.
Gustav está encantado: Ardemil era unha das parroquias máis atrasadas de Galicia. Non había luz eléctrica, aínda que tres anos despois, en 1968, os veciños andarían en tratos coas autoridades para que lla puxesen. Nos seus campos os regos abríanse con arado de madeira e, en lugar de bois como noutros lugares máis ricos, as mesmas vacas leiteiras eran as que tiraban del. Chamoulle moito a atención o toxo. Un traballo importante para os labregos era cortar aqueles arbustos espiñentos e levalos para as súas casas, pois engadidos á urina e aos excrementos das vacas servían de abono, co que se nutrían os campos. Animais e homes convivían no mesmo espazo. As casas compartían vivenda e cortello, con tres ou catro vacas, e habitáculos para a forraxe. O lugar central era a gran cociña onde se alzaba a lareira, que rodeada de bancos era o lugar de reunión das familias. No centro, sobre lume aberto, facíase a comida. Preto, un enorme pote de ferro negro para cocer as verzas e os desperdicios para os porcos. O gran inconveniente para non modernizar as cociñas con gas -segundo Gustav- era que non valían para quentar o pote. No piso alto había camas, armarios e unha gran mesa con cadeiras e banco. Ás veces ese piso estaba dividido en varios cuartos, pero normalmente só había un, onde durmía toda a familia. Varias xeracións convivían na mesma casa. Os únicos adornos sobre a parede, ademais de estampas e amuletos que pasaban desapercibidos para un profano, eran os cadros de santos, da virxe, o retrato de Franco e un calendario de brillantes cores cunha moza guapa en bikini, agasallo de Nadal do tendeiro de Ordes. Imperaba o minifundio, tan común en Galicia. A emigración era un lastre, unha constante. A mocidade do campo marchaba ás cidades ou a Europa en busca de traballo. De política non se falaba, o interese era escaso, Franco saíu vitorioso da Guerra Civil e a Franco, que tamén era galego, outorgábanlle os méritos polos adiantos e o escaso progreso que houbo desde entón.
Henningsen decatouse de que había unha contradición entre o medio primitivo e a xente. Non estaban illados. Moitos tiñan parentes na emigración, coñecían o mundo e tentaban seguir o ritmo dos novos tempos a costa do súor de cada día. O aparato de radio, que todos tiñan cuberto coidadosamente cunha cortiniña na cociña, era para el o símbolo daquelas xentes que vivían conscientes de que o mundo ao seu redor se lles escapara.
Ardemil, a Galicia máis profunda naqueles anos, era un filón para el porque aínda se respiraba unha mentalidade pre-lóxica. As casas estaban cheas de escapularios, auga bendita e demais aparellos de protección, e ás vacas e porcos envolvíanos en amuletos, pero todos negaban ritos esotéricos. Cando lles preguntaba se crían nas bruxas, os paisanos negábano con rotundidade, pero se a pregunta era que facían cunha vaca que sangrase ao muxila ou cunha porca que devorase ás súas crías, sempre confesaban usar remedios máxicos.
A envexa era para eles a causante das doenzas inexplicables. Os veciños trataban de evidenciar con fórmulas de cortesía ou xiros na fala que non eran bruxos, que trataban de desexar o mellor para o próximo. O saúdo, máxime se algún veciño andaba coas vacas, debía ser como Deus manda, cun “San Antonio as conserve”. Os sospeitosos de botar o mal de ollo érano por levar unha vida diferente ou estar marcados por un defecto físico. O propio Henningsen foi acusado por un sacerdote na misa de Corpus, pero os paisanos non lle fixeron ningún caso. Aínda que o mirasen con receo ao principio, agora tíñanlle plena confianza porque as súas únicas pertenzas eran unha aparatosa gravadora e unha cámara fotográfica coa que rexistraba calquera indicio de ritual de corte sobrenatural. Ademais, brindábase a fotografalos gratis a todos no seu medio -mesmo falecidos- para que desen fe da súa existenza diante dos seus compatriotas emigrados.
Henningsen consideraba que aquelas prácticas tiñan relación co atraso económico. Non todas as vacas estaban provistas de amuletos, tan só as que daban leite, que eran as expostas á envexa das bruxas.
Pero no era doado facer un estudo ao redor das crenzas máxico-relixiosas. Henningsen viu que era necesario coñecer a algúns meigos. Tanto el como a súa muller finxiron ser pacientes, mesmo un dos seus estudantes, Christian Hejlskov, fíxose pasar por enfermo (a súa cor amarela por mor dunha recente hepatite foi moi útil). O curandeiro dixo que estaba gravemente enmeigado. Gravadora en man, Henningsen deixaba que fosen os protagonistas quen lles explicasen primeiro os ritos máxicos e despois fixesen unha demostración práctica, que servía para recoller unha apreciación máis acertada. As demostracións procuraba fotografalas sempre en todas as súas facetas, moitas veces nos casos que tivo a sorte de asistir a unha realización auténtica e espontánea dunha cura máxica deixou de sacar fotos para non romper a naturalidade da situación.
Aínda que o estudo de campo estenderíase despois ás catro provincias galegas, incidiría especialmente en San Andrés de Teixido, na Illa de Ons e no Corpiño. Viu con sorpresa como algúns ían a un cemiterio, chamaban polo seu nome ao finado, e dirixíanse ao Corpiño coma se o acompañante invisible estivese vivo ao seu lado, pagándolle cama, comida e billete de bus. Aí estivo varias veces. A presenza de fieis embruxados, moitos deles pacientes dementes, nenos deficientes e seres con trastornos mentais mesturados cos outros peregrinos, entre o estrondo sonoro dun desgarrador ataque de histeria mesmo dentro da igrexa, foron experiencias das que foi testemuña.
O 1 de setembro de 1968 Gustav Henningsen regresa a Dinamarca, despois dun período de tres anos de investigación. Na súa maleta había máis de 1000 follas de cadernos, 160 horas de gravacións con entrevistas sobre crenzas populares, que incluían reportaxes do Corpiño con berros dos posesos e algunhas sesións secretas de espiritismo, 3196 clixés fotográficos da súa Rolleyflex, mil negativos microfilmados de exemplares de manuais de maxia que pertenceron a curandeiros galegos, manuais exorcistas dos séculos XVII e XVIII, incluso a tese doutoral do Dr. Cabaleiro Goás sobre casos de posesión en Galicia. Ademais coleccións, unha de amuletos, de estampas dos santuarios galegos, de coplas de cego, manuais de confesores que inclúen unha lista de pecados por superstición, case cinco mil páxinas manuscritas relacionadas coa Inquisición Española reproducidas do Arquivo Histórico Nacional, e un libro de Santo Cipriano. Todo ese material sonoro atópase desde hai anos na Universidade de Santiago, e parte das súas fotos foron expostas polo Museo do Pobo Galego.
